පසුගිය ජූනි මාසයේ රජයේ කම්කරු ප්‍රතිසංස්කරණ පැකේජය පරාජය කිරීමේ සිට ඔක්තෝබර් මාසයේ නිවාස හා ජීවන වියදම පිළිබඳ විරෝධතා දක්වා සිදුවීම් පෙළක් මෙහි විස්තර කෙරේ. පෝර්ටෝ නගරයේ කූඩාරම් කඳවුරක් වටා වර්ධනය වූ ජනතා බලමුලු ගැන්වීම සහ එය වෘත්තීය සමිති ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ වීම මෙම නව අරගල චක්‍රයේ විශේෂ ලක්ෂණයකි.

කම්කරු නීති ප්‍රතිසංස්කරණය පරාජය කළ ජනතා බලය දැන් ඉහළ යන කුලී, ජීවන වියදම සහ නිවාස අර්බුදයට එරෙහිව වීදි බැස ඇත. වෘත්තීය සමිති, තරුණයන් සහ විවිධ ජනතා සංවිධාන අතර නව එකමුතුවක් ගොඩනැගෙමින් තිබේ.

පසුගිය ජූනි මස අවසානයේදී පෘතුගාලයේ වාමාංශය සහ කම්කරු ව්‍යාපාරය අපේක්ෂා නොකළ ජයග්‍රහණයක් අත්කර ගත්තේය. එනම්, රජය විසින් ඉදිරිපත් කළ කම්කරු නීති ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනාව—කම්කරු නීති සංග්‍රහය මුල සිට අග දක්වාම විශාල වශයෙන් වෙනස් කිරීමට නියමිත වූ යෝජනාවක්—පාර්ලිමේන්තුවේදී පරාජයට පත් විය.

මෙම යෝජනාවට එරෙහිව ජනතා පීඩනය එතරම් ප්‍රබල විය. මහ වැඩවර්ජන දෙකක්, විරෝධතා දුසිම් ගණනක් සහ රජයේ දැඩි පසුගාමී වැඩපිළිවෙළට එරෙහි මහජන මතයේ බහුතරය එක් කළ පුළුල් ව්‍යාපාරයක් රට පුරා ගොඩනැගුණි.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මෙවැනි අතිශයින් ජනප්‍රිය නොවූ යෝජනාවකට අවසානය දක්වා සහාය දැක්වීමෙන් තමන්ට ඇති විය හැකි මැතිවරණ හා දේශපාලන හානිය පිළිබඳ බියට පත් වූ අන්ත දක්ෂිණාංශය අවසානයේ තම ස්ථාවරය වෙනස් කළේය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ වාමාංශය සමඟ එක්ව රජයේ කම්කරු ප්‍රතිසංස්කරණ පැකේජය පරාජය කිරීමට ඡන්දය දීමයි.

මෙම අරගලය ජනතා ව්‍යාපාරය තුළ නව විශ්වාසයක චක්‍රයක් ආරම්භ කළේය.

පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර බලයක් නොමැති රජය, කම්කරු ප්‍රශ්නය තාවකාලිකව පසෙක තබා වෙනත් මාතෘකාවකට අවධානය යොමු කිරීමට උත්සාහ කළේය. එක් අතකින්, රාජ්‍ය අයවැය කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් සමාජවාදී පක්ෂය ( PS) මධ්‍යස්ථව සිටීමට කටයුතු කළේය. අනෙක් අතට, නව කුලී නීතියක් සම්බන්ධයෙන් අන්ත දක්ෂිණාංශය සමඟ එකඟතාවකට පැමිණියේය.

ප්‍රායෝගිකව මෙම නව නීතිය කුලී නිවැසියන්ට තිබූ අයිතිවාසිකම් විශාල වශයෙන් අහෝසි කරන තත්ත්වයක් ඇති කරයි. මේ නව නීතිය අනුව කුලිය මාස දෙකක් ගෙවීමට ප්‍රමාද වීම පමණක් නිවසින් ඉවත් කිරීමට හේතුවක් විය හැකිය. නිවසක් කුලියට ගැනීමේදී ඉල්ලා සිටිය හැකි තැන්පතු මුදලට තිබූ සීමාවද ඉවත් කර ඇත.

කුලී ගිවිසුමක් අත්සන් කරන අවස්ථාවේදී නිවැසියා විසින් අත්තිකාරම මාස තුනක කුලිය දක්වා වැඩි කර ඇත. එමෙන්ම කුලී වැඩි කිරීම් සඳහා තිබූ සියයට 2ක සීමාවද ඉවත් කර ඇත. මේ අනුව, නිවසක් මිලදී ගැනීමට නොහැකි ජනතාවට ජීවත් වීමට සිදුවන කුලී නිවාස වෙළෙඳපොළ තවදුරටත් අතිශය තරගකාරී සහ අමානුෂික වෙළෙඳපොළක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් ඇත.

පෘතුගාලය මේ වන විට යුරෝ කලාපයේ නිවාස මිල වේගයෙන්ම ඉහළ ගොස් ඇති රටයි. මුළු නිවාස සංචිතයෙන් සමාජ නිවාස සඳහා වෙන්ව ඇත්තේ සියයට 2ක් පමණි. පසුගිය වසර පහ තුළ වර්ග මීටරයකට ගෙවිය යුතු බදු කුලිය දෙගුණ වී ඇත.

නීත්‍යානුකූලව ලියාපදිංචි කර ඇති කුලී ගිවිසුම් පමණක් සලකා බැලුවද, සාමාන්‍යයෙන් ජනතාව තම ආදායමෙන් සියයට 50ක් පමණ කුලිය සඳහා වැය කරති. අවිධිමත් කුලී නිවාස වෙළෙඳපොළද සැලකිල්ලට ගතහොත් තත්ත්වය මීටත් වඩා දරුණුය. මේ අනුව, නිවාස වියදම්ද ඇතුළත් කර ගණනය කළ විට රටේ දරිද්‍රතා අනුපාතය සියයට 15ක් පමණ සිට සියයට 27ක් දක්වා ඉහළ යයි.

ඒ අනුව ඉන්ධන මිල ඇතුළත් ජීවන වියදම් ඉහළ යාමත්, තවමත් අවසන් ඡන්ද විමසීමක් සිදුවී නොමැති නව කුලී නීතිය අනුමත කිරීමත්, නව විරෝධතා චක්‍රයක් සඳහා අවශ්‍ය පසුබිම නිර්මාණය කර ඇත.

ඔක්තෝබර් 10 වැනිදා, “තවදුරටත් දරාගන්න බැහැ” යන නමින් විවිධ කණ්ඩායම් සහ සංවිධාන එකතු වූ සන්ධානයක් විසින් ජීවන වියදම ඉහළ යාමට එරෙහිව නගර පහක විරෝධතා සංවිධානය කරන ලදී. මෙම විරෝධතාවලට දහස් ගණනක් ජනතාව සහභාගි වූහ.

රටේ උතුරු ප්‍රදේශයේ විශාලතම බලපෑමක් ඇති නගරය වන පෝර්ටෝහිදී මෙම විරෝධතාව තවත් විරෝධතා දෙකක් සමඟ එකම අවස්ථාවේදී පැවැත්විණි. ඉන් එකක් පලස්තීනයට සහාය පළ කිරීමේ විරෝධතාවක් වූ අතර අනෙක නගරයේ ඉතා වැදගත් ඓතිහාසික සංකේතයක් වන පැරණි වෙළෙඳපොළ ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා වූ විරෝධතාවකි.

විරෝධතාව අවසානයේ, ස්පාඤ්ඤයේ සිදුවීම් සහ Maricarmen ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ මහජන කෝපයේ රැල්ලෙන් ආභාෂය ලැබූ පිරිසක්, රැලිය පැවැති චතුරශ්‍රයේම කූඩාරම් කඳවුරක් පිහිටුවීමට කැඳවුම් කළහ. පළමු රාත්‍රියේදී කූඩාරම් 30ක් පමණ ඉදිකර තිබූ අතර ඒවා එහිම පැවතුණි.

දෙවැනි රාත්‍රියේදී කූඩාරම් සංඛ්‍යාව 50කට වැඩි විය. නගර සභාව දෙවැනි රාත්‍රිය අවසානයේ කඳවුර ඉවත් කිරීමට සූදානම් විය. එයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ක්‍රියාකාරීන් සමාජ මාධ්‍ය හරහා එම ස්ථානයේම නව විරෝධතාවක් සඳහා ජනතාව කැඳවූහ. ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ විවෘත මහජන සභාවක් පවත්වා, එම ස්ථානයේ වාඩි වී සිටීමේ විරෝධතාව නැවත ආරම්භ කළ යුතුද යන්න තීරණය කිරීමයි.

එදිනම නගරාධිපතිවරයා ප්‍රකාශ කළේ චතුරශ්‍රය නැවත කූඩාරම්වලින් අල්ලා ගනු ලැබුවහොත් තමා “කිසිසේත්ම සම්මුතියකට නොයන” බවයි.

එහෙත් එම තර්ජනය මගින් කඳවුරේ සංවිධායකයන් නතර වූයේ නැත. ඔවුහු නැවතත් කඳවුර ඉදිකළ අතර මෙවර වඩාත් වැඩි පිරිසක් සහ වැඩි ජනතා සහයෝගයක් ලැබුණි.

අලුයම 3ට, චතුරශ්‍රයේ කිසිදු මාධ්‍යවේදියකු නොසිටි අවස්ථාවක, රජය සහ නගර සභාව එක්ව ක්‍රියා කරමින් එම චතුරශ්‍රයේ රාත්‍රිය ගත කළ සාමකාමී ක්‍රියාකාරීන්ට එරෙහිව දැඩි පොලිස් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමට නියෝග කළහ.

මෙය සිදුවූයේ මීට වසර 20කට පෙර, එම චතුරශ්‍රයේම පිහිටි නාගරික රංග ශාලාවක් අල්ලා ගැනීමේ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ වූ දිනයේම වීමද විශේෂත්වයකි. ජංගම දුරකථනවලින් පටිගත කරන ලද වීඩියෝ දර්ශන මහජන මතයත් පෝර්ටෝ නගරයත් කම්පනයට පත් කළේය. එදිනම දහස් ගණනක් ජනතාව කෝපයෙන් එම චතුරශ්‍රයට පැමිණියහ.

එය දැවැන්ත විරෝධතාවක් බවට පත් වූ අතර, විරෝධතාකරුවන් නගර ශාලාවේ පිවිසුම දක්වා ගමන් කළහ. මෙතැන් සිට ව්‍යාපාරය විශාල වශයෙන් පුපුරා ගියා පමණක් නොව, අනෙකුත් නගරවලද ප්‍රතිචාර ඇති කිරීමටත්, දැවැන්ත සහයෝගිතා රැල්ලක් ගොඩනැගීමටත් පටන් ගත්තේය.

රජය සහ ඇතැම් විචාරකයන් ක්‍රියාකාරීන් “පොලිසිය ප්‍රකෝප කළ” බවට චෝදනා කරමින් ඔවුන් අපකීර්තියට පත් කිරීමට උත්සාහ කළහ. එහෙත් එම උත්සාහයන් කිසිදු ප්‍රතිඵලයක් ලබා දුන්නේ නැත.

පසුගිය දින දහය පුරා, සෑම දිනකම සවස් කාලයේ සහ රාත්‍රියේ මෙම චතුරශ්‍රය දහස් ගණනක් ජනතාවගෙන් පිරී තිබේ. සංස්කෘතික වැඩසටහන්, වැඩමුළු සහ විවිධ මහජන ක්‍රියාකාරකම් එහි පැවැත්වේ. මේ අතර කඳවුරේ සංවිධායකයන් ආහාර සැපයීම, ආරක්ෂාව සහ පිරිසිදුකම වැනි දෛනික කටයුතුද සංවිධානය කරති.

පසුගිය සති අන්තයේ ලිස්බන් නගරයේද, කොයිම්බ්‍රා නගරයේද නව කඳවුරු ඇති විය.

ඔක්තෝබර් 17 වැනිදා ජීවන වියදම ඉහළ යාමට එරෙහිව පෘතුගාලයේ විශාලතම වෘත්තීය සමිති සම්මේලනය වන CGTP විසින් කැඳවන ලද වෘත්තීය සමිති විරෝධතාවයේදී, වෘත්තීය සමිති සංවිධාන සහ කඳවුරේ ක්‍රියාකාරීන් එකට එක් වූහ.

විවිධ වයස් කාණ්ඩ සහ විවිධ සමාජ පසුබිම්වලට අයත් ජනතාවගෙන් සමන්විත දැවැන්ත පිරිසක් නැවතත් පෝර්ටෝහි එම චතුරශ්‍රයට පැමිණියහ. එදිනම සවස් කාලයේ පෝර්ටෝ කඳවුර නැවතත් දහස් ගණනක් ජනතාව සමඟ ස්ථාපිත කෙරිණි. ඉන් සිය ගණනක් එහි රාත්‍රිය ගත කළහ. දැන්, නව විරෝධතා චක්‍රයක් ආරම්භ වී ඇත.

එහි මීළඟ ප්‍රධාන ජාතික අදියර නොවැම්බර් 14 වැනිදා පැවැත්වීමට නියමිත ජාතික විරෝධතාවක් වනු ඇත.

මේ මොහොතේ මෙම ව්‍යාපාරය කුමන දිශාවකට වර්ධනය වනු ඇත්දැයි නිශ්චිතව අනාවැකි පළ කළ නොහැක. එහෙත් එක් කරුණක් දැනටමත් පැහැදිලිය. නිවාස ප්‍රශ්නය පෘතුගාලයේ මහජන දේශපාලන සංවාදයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත්ව තිබේ.

රජය එම සංවාදය “ප්‍රචණ්ඩත්වය” හෝ කූඩාරම් ඉදිකරමින් පොදු අවකාශයක් අල්ලා ගැනීමේ නීත්‍යානුකූලභාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් බවට හරවා යැවීමට උත්සාහ කළද, නිවාස අර්බුදය පිළිබඳ මූලික ප්‍රශ්නය තවදුරටත් යටපත් කළ නොහැක.

විශේෂයෙන් ඔක්තෝබර් 17 වැනිදා පැවැති විරෝධතා තුළ නිවාස අයිතිවාසිකම් සඳහා වන ජනතා අරගලය සහ වෘත්තීය සමිති ව්‍යාපාර අතර සම්බන්ධතාවක් වර්ධනය වී තිබීම වැදගත් පියවරකි. දේශපාලන පක්ෂ දැන් නිවාස අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් පිළිතුරු ලබා දීමට දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටිති.

එමෙන්ම නව බදු කුලී නීතිය සම්බන්ධයෙන් අන්ත දක්ෂිණාංශය තමන් කලින් ලබා දුන් පොරොන්දු සහ ස්ථාවරයන්ගෙන් පසුබැසීමට පටන් ගෙන තිබේ. ඒ අනුව, රජයේ කම්කරු ප්‍රතිසංස්කරණ පැකේජය ජනතා බලමුලු ගැන්වීම හේතුවෙන් පරාජය වූ ආකාරයටම, නව බදු කුලී නීතියද ජනතා විරෝධය හේතුවෙන් පරාජයට පත්විය හැකිය.

ස්පාඤ්ඤයේ පැවැත්වීමට නියමිත මහ වැඩවර්ජනය පෘතුගාලයේ අරගල කාලසටහනට සහ එහි භාවිතා වන විරෝධතා ක්‍රමවේදවලට කුමන බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳවද මේ වන විට සාකච්ඡා වෙමින් පවතී.

කෙසේ වෙතත්, එක් දෙයක් පැහැදිලිය. පෘතුගාලයේ සමාජ ව්‍යාපාරයේ නිශ්චලතාව බිඳ වැටී ඇත. අප හැම  මේ වන විට මුහුණ දෙමින් සිටින්නේ සාමූහික ක්‍රියාකාරීත්වයේ නව චක්‍රයකටය. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ තරුණ පරම්පරාවේ සැලකිය යුතු සහභාගීත්වයයි.

නිවාස අර්බුදය, ජීවන වියදම, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ සමාජ අසමානතාව වැනි ප්‍රශ්න එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් මෙම අරගලය නව සාමූහික සමාජ විඥානයක් ගොඩනැගීමට පටන්ගෙන තිබේ. එමඟින් ඉදිරියේදී ජනතා ව්‍යාපාරය නැවත සංවිධානය වීම කෙරෙහිත්, රටේ දේශපාලන බල සම්බන්ධතාව වෙනස් වීම කෙරෙහිත් දිගුකාලීන බලපෑම් ඇති විය හැකිය

-විල්ප්‍රඩ් සිල්වා