පහත පලවන්නේ සිවමෝහන් සුමති විසින් Sunday Island Online වෙබ් අඩවියට සැපයූ ලිපියක Ai පරිවර්තනයකි. සංස්කරණය ‘විවරණ’ විසිනි.
සිවමෝහන් සුමති මහත්මිය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ හිටපු මහාචාර්යවරියකි.

අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳව ඇති වූ දැඩි උනන්දුව තරමක් දුරට පහව ගොස් ඇතත්, එම ප්‍රතිසංස්කරණ වටා ඇති ආන්දෝලනය තවමත් පවතී. මා මෙහිදී ‘ආන්දෝලනය’ ලෙස හඳුන්වන්නේ හයවන ශ්‍රේණියේ ඉංග්‍රීසි පෙළ පොතක අන්තර්ජාල අඩවියක වැරදි සබැඳියක් මුද්‍රණය වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ආන්දෝලනය පිළිබඳව නොවේ. එම අර්බුදය තුළින්  අග්‍රාමාත්‍ය හරිනි අමරසූරිය වෙත එල්ල වූයේ දරුණු සහ අසාධාරණ ප්‍රහාරයකි. එහෙත් එතැන් සිට මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ ගැන වෙනත් මූලික ගැටලු මතු වී ඇති අතර, ඒවා පිළිබඳව කඩිනම් සාකච්ඡාවක් මෙන්ම වැඩිදුර විශ්ලේෂණය සහ ක්‍රියාමාර්ග සඳහා යාන්ත්‍රණයක අවශ්‍යතාවය පවතී.

මුද්‍රණ දෝෂ හෝ වැරදි සබැඳියක් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධියේ දැඩි කෝපයක් මතු වී තිබුණද, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාව සාදරයෙන් පිළිගත් පිරිසක් ද වූහ. සාර්ථකත්වය මනින ආකාරය සහ වර්තමාන දැඩි තරඟකාරී තත්වය නිසා සමාජ පන්ති, ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජ භාවය සහ විවිධ දක්ෂතා හා විවිධ රුචියාවෙන් යුත් ජනතාවට සේවයක් නොමැතිවීම වැනි වර්තමාන අධ්‍යාපන පද්ධතියේ පවතින බාධකවලින් මිදීමට මඟක් ලෙස ඔවුහු මෙය දුටහ. කෙසේ වෙතත්, රජය සහ අමාත්‍යවරිය පවසන පරිදි මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ සැබවින්ම සියලු දෙනාට ප්‍රවේශය සහ සමානාත්මතාවය  ඉලක්ක කරගත් ප්‍රගතිශීලී දිශාවකට අධ්‍යාපනය යොමු වන්නේද යන්න විමසා බැලිය යුතුය. ඊට ලැබෙන පිළිතුර වන්නේ ඉතා පැහැදිලිවම “නැත” යන්නයි.

විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරුන් 94 දෙනෙකුගේ ප්‍රකාශයක් තුළින් මහජන අදහස් ලබා ගැනීමකින් තොරව මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ කඩිමුඩියේ සහ අත්තනෝමතික ලෙස සකස් කළ ආකාරය දැඩි ලෙස හෙළා දකී. එමගින් ප්‍රතිසංස්කරණවල හරය, විශේෂයෙන්ම අධ්‍යාපන ව්‍යුහය සහ පෙළ පොත්වල අන්තර්ගතය සම්බන්ධ ගැටලු අවධාරණය කෙරේ.

ගැටලුව ආරම්භ වන්නේම ප්‍රතිසංස්කරණවල පදනම වන සංකල්පීය රාමුව තුළිනි. ප්‍රකාශිත සංකල්පයන් මතුපිටින් බලන විට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී, සියල්ල ඇතුළත් කරගත්, ප්‍රායෝගික මෙන්ම සංවේදී බවක් පෙනෙන්නට තිබුණද, ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යුහයේ විස්තර දෙස බලන විට එම සංකල්ප සහ ව්‍යුහය අතර පවතින හානිකර පරස්පරතාවය මැනවින් පැහැදිලි ය.

මෙම පරස්පරතාවය වඩාත්ම කැපී පෙනෙන්නේ ද්විතීයික පාසල් වැඩසටහන (ප්‍රධාන වශයෙන් කනිෂ්ඨ සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ ද්විතීයික අධ්‍යාපනයේ පළමු අදියර) ව්‍යුහගත කර ඇති ආකාරය තුළයි. දෙවනුව, මෙම නොගැලපීම ඉගැන්වීම් ක්‍රමවේදයන් තුළ, විශේෂයෙන්ම පෙළ පොත්වල අන්තර්ගතය තුළ පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබේ.

මෙම ප්‍රතිසංස්කරණවල නිර්මාතෘන් මහජනයා දිනා ගැනීම සඳහා “ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රීය අධ්‍යාපනය”, “ඩිජිටල් ඉගෙනුම් පද්ධති” සහ “විභාග කේන්ද්‍රීය අධ්‍යාපනයෙන් බැහැර වීම” වැනි ප්‍රගතිශීලී යැයි හැඟෙන පාඨ යොදා ගෙන ඇත. මෑතකදී පාසලක මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දෙමින් ආචාර්ය අමරසූරිය  මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය:

“..2026 වසරේ පළමු ශ්‍රේණියෙන් ආරම්භ වන පරිදි, දැනට පවතින දැඩි විභාග කේන්ද්‍රීය ක්‍රමය වෙනුවට ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රීය, ප්‍රායෝගික ඉගෙනුම් ප්‍රවේශයක් කෙරෙහි මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ අවධානය යොමු කරයි..” (ඩේලිනිවුස්)

2025 සැප්තැම්බර් 29 වන දින ජනතාව ඇමතූ ආචාර්ය අමරසූරිය, අධ්‍යාපනය පහසු කිරීම සඳහා ඩිජිටල් පරිවර්තනය සහ කෘතිම බුද්ධි වේදිකා භාවිත කිරීමේ වැදගත්කම මහ ඉහළින් වර්ණනා කළාය.

ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රීය අධ්‍යාපනය පිළිබඳ අදහස කලක සිට පවතින්නකි. එය පවුලෝ ෆ්‍රෙයර් (Paulo Freire), අයිවන් ඉලිච් (Ivan Illich) ඇතුළු ලොව පුරා සිටින තවත් බොහෝ අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ගේ චින්තනයෙන් පැවත එන්නකි. විශේෂයෙන්ම ෆ්‍රෙයර්, ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රීය අධ්‍යාපනය (ඔහු එම පදය සෘජුව භාවිතා නොකළද) ‘පරිවර්තනීය’  ක්‍රියාවලියක් ලෙස හඳුන්වයි; එනම් ශිෂ්‍යයාගේ සහ ගුරුවරයාගේ චින්තනය පරිවර්තනය කරන, එම අවස්ථාව තුළ පවතින සබඳතා වෙනස් කරන සක්‍රීය සහ පාරිසරිකව පදනම් වූ ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලියකි.

ප්‍රකට වාග් විද්‍යාඥයෙකු සහ අධ්‍යාපනඥයෙකු වන ලෙව් විගොට්ස්කි, ‘සමීපතම සංවර්ධන කලාපය’ ( ZPD) ලෙස හැඳින්වූ සහයෝගීතා කාර්ය ‘ක්‍රියාවලියක්’ මිස අපගේ අධ්‍යාපනික රාමු තුළ ලකුණු, පැවරුම් සහ ව්‍යාපෘති සඳහා වන ‘ඉලක්ක කේන්ද්‍ර කර ගත්’ (goal-oriented) කණ්ඩායම් වැඩක් නොවේ. ඔහුගේ ඉගැන්වීම් ක්‍රමවේදය තුළ, විෂය පිළිබඳ මනා දැනුමක් ඇති හොඳින් පුහුණු වූ ගුරුවරයෙකු අත්‍යවශ්‍ය වේ. හොඳ පෙළ පොත් ද වැදගත් ය.

එහෙත්, විගොට්ස්කිගේ ZPD සංකල්පය වැරදි ලෙස අර්ථකථනය කරමින්, සිසුන් පිරිසක් සමග එකට හිඳ කලින්ම තීරණය කරන ලද ගණනය කළ හැකි ඉලක්කයක් සපුරාලන ‘කණ්ඩායම් වැඩ’ සඳහා පමණක් එය යොදා ගන්නා අයුරු මම දැක ඇත්තෙමි. විගොට්ස්කිට අනුව, පන්ති කාමරය යනු පරිවර්තනීය මෙන්ම සහයෝගීතාවයෙන් පිරි ස්ථානයකි.

නමුත් අපගේ මෙම නව ලිබරල්වාදී යුගය තුළ, පවතින ධූරාවලිගත පන්ති කාමරයක ඇති දෝෂයන්ට පිළියම් සෙවීම සඳහා ‘ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රීයතාවය’ යන්න හුදු කඩිනම් විසඳුමක් බවට පත්ව තිබේ. ඉන් සැබවින්ම සිදුව ඇත්තේ, ගුරුවරුන් වෙනත් තැනක සැලසුම් කරන ලද යන්ත්‍රයක හුදු දැති රෝද බවට පත් කිරීමයි; එනම් ඔවුන් හිස් වචන සහ මාර්ගෝපදේශ අනුකරණය කරන, ස්වාධීනව නොසිතන අනුගාමිකයන් පිරිසක් බවට පත් කිරීමයි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ මෙම ශිෂ්‍ය කේන්ද්‍රීය ප්‍රවේශය, තමන්ට සහ තම පන්ති කාමරයට ගැළපෙන විවිධ අධ්‍යාපනික ක්‍රමවේද සැලසුම් කිරීමට හා අත්හදා බැලීමට ගුරුවරුන්ට ඇති ස්වාධීනත්වය සහ තීරණ ගැනීමේ හැකියාව විනාශ කර දමා ඇත. එමෙන්ම විෂය මාලා සකස් කිරීමේදී දායකත්වයක් ලබා දීමටත්, පන්ති කාමරය තුළ විවේචනාත්මක චින්තනය සඳහා අවකාශයක් නිර්මාණය කිරීමටත් ඔවුන්ට ඇති ඉඩකඩ මෙමගින් අහුරා තිබේ.

එබැවින්, අපගේ අධ්‍යාපන ක්‍රමය පෙළ පොත් මත පමණක් රඳා නොපැවතිය යුතු යැයි ආචාර්ය අමරසූරිය පවසන විට, ඇය සමඟ එකඟ විය නොහැකිය. මෙහි ඇති ගැටලුව පෙළ පොත් මත ඕනෑවට වඩා රඳා පැවතීම නොව, නිසි ලෙස සම්පාදනය කරන ලද පෙළ පොත් සකස් කිරීමට අපට ඇති නොහැකියාවයි. පෙළ පොත් මෙලෙස පහසුවෙන් බැහැර කිරීම අප කෙතරම් අගාධයකට ඇද දමා ඇත්ද යන්න දැන් පෙනෙන්නට ඇත – එනම් දුර්වල ලෙස සකස් කළ, වැරදි තොරතුරුවලින් පිරි අන්තර්ගතයන් සහිත අඳුරු අගාධයකට අප ඇද වැටී ඇත. මගේ අදහස පැහැදිලි කිරීම සඳහා මම විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරුන් 94 දෙනාගේ ප්‍රකාශයෙන් කොටසක් මෙසේ උපුටා දක්වමි.

“..6 වන ශ්‍රේණියේ මොඩියුල සඳහා වන පෙළ පොත්වල… බහුල ලෙස මුද්‍රණ වැරදි පවතින අතර, (ප්‍රකාශ නොකළ) කෘතිම බුද්ධිය මගින් නිර්මාණය කරන ලද අන්තර්ගතයන් ද ඇතුළත් වේ. මෙහි  ඇතැම් රූප රාමු ශිෂ්‍ය අත්දැකීම්වලින් ඉතා ඈත් වූ ඒවා බව පෙනේ. සමහර පෙළ පොත්වල වැරදි සහ නොමඟ යවන සුළු තොරතුරු අඩංගු වේ..’

..’ලෝක අධ්‍යයනය’ පෙළ පොත මගින් නිශ්චිත මුහුණු ලක්ෂණ, හිසකෙස් වර්ණය සහ සමේ පැහැය, යම් යම් රටවල් සහ කලාප සමඟ සම්බන්ධ කර දක්වන අතර, ස්වදේශික ජනතාව හැඳින්වීමට එම ප්‍රජාවන් විසින් බොහෝ කලකට පෙර ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද අපහාසාත්මක යෙදුම් (උදාහරණ ලෙස “පිග්මිවරු”, “එස්කිමෝවරු”) භාවිතා කරයි. නයිජීරියානුවන් දක්වා ඇත්තේ දුප්පත්, කෘෂිකාර්මික සහ විදුලිය පවා නොමැති පිරිසක් ලෙසය..

..’ව්‍යවසායකත්වය සහ මූල්‍ය සාක්ෂරතාවය’ පෙළ පොත සිසුන්ට “ලෝක ප්‍රසිද්ධ ව්‍යවසායකයන්” හඳුන්වා දීමේදී වැඩි වශයෙන් පිරිමින් ඉදිරිපත් කරන අතර, සාර්ථකත්වය යනු ව්‍යාපාරික ඥානය  ලෙස සමපාත කර පෙන්වයි. මෙවැනි අන්තර්ගතයන්, ප්‍රතිපත්තියේ සඳහන් කර ඇති “සමානාත්මතාවය, සියල්ල ඇතුළත් කර ගැනීම සහ සමාජ සාධාරණත්වය පිළිබඳ අගයන්” (පිටුව 9) සමඟ සෘජුවම පරස්පර වේ. පෙළ පොත්වල අපට අවශ්‍ය වන්නේ මෙවැනි අන්තර්ගතයන්ද?..”

ව්‍යුහය සම්බන්ධයෙන් බලන කල, පෙරට වඩා විෂය සංඛ්‍යාව වැඩි වී ඇති අතර, පාඩම්  කාලය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර තිබීම මවිතයට කරුණකි. කනිෂ්ඨ ද්විතීයික මට්ටමේදී ගණිතය සහ මව් භාෂාව සඳහා එක් වාරයකට වෙන් කර ඇත්තේ පැය 30 ක් පමණක් වීම මගින් මෙය මැනවින් පැහැදිලි වේ.

සමාජ විද්‍යා සහ මානව ශාස්ත්‍ර විෂයන් කෙරෙහි දක්වන අවධානය අඩු කිරීම කනස්සල්ලට කරුණකි. රූපවාහිනී නාලිකා සහ යූ ටියුබ් වීඩියෝ හරහා මානව ශාස්ත්‍ර විෂයන් පිළිබඳව ගැටලුකාරී සහ තහවුරු නොකළ කරුණු විශාල වශයෙන් ප්‍රචාරය වන ආකාරය අප දැක තිබේ. මගේ අත්දැකීම්වලට අනුව, මානව ශාස්ත්‍ර සහ සමාජ විද්‍යාවන් නිසි ලෙස හෝ පුහුණු ගුරුවරුන් විසින් උගන්වනු නොලැබූ විට, වෙනත් විකල්ප දැනුම් මූලාශ්‍ර නොමැති සිසුන්, මතභේදාත්මක සහ ප්‍රමිතියෙන් තොර බාහිර මූලාශ්‍ර මත විශ්වාසය තැබීමට පෙළඹෙනු ඇත. ඔවුන්ට ඉතිරි වන එකම මූලාශ්‍රය ඒවා වනු ඇත.

මේ නිසා, ඉතිහාසය වැනි විෂයන් ඉගැන්වීම ක්‍රමයෙන් ගැටලුකාරී යූ ටියුබ් නාලිකා සහ අනෙකුත් අන්තර්ජාල අඩවිවලට පවරා දීමක් සිදුවනු ඇත. ජනප්‍රිය මාධ්‍යයන් මහජනතාව කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කරන අතර චින්තනය හැඩගස්වයි; නමුත් මානව ශාස්ත්‍ර සහ සමාජ විද්‍යා ඉගැන්වීම් පිළිබඳ මනා ලෙස සකස් කළ ප්‍රතිපත්තියක් තිබුනේ නම්, පර්යේෂණාත්මක කරුණු සහ විවේචනාත්මක චින්තනය මගින් එම බලපෑමට සාර්ථකව මුහුණ දීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම ප්‍රතිසංස්කරණවල පවතින තවත් කනගාටුදායක ලක්ෂණයක් වන්නේ, සිසුන් ඔවුන්ගේ ශිෂ්‍ය ජීවිතයේ ඉතා ඉක්මනින්ම වෘත්තීය මාවතක් දෙසට යොමු කිරීමට දිරිමත් කරන විධිවිධාන ඇතුළත්ව තිබීමයි.

මතභේදාත්මක 6 වන ශ්‍රේණියේ මොඩියුලය සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ දැඩි විරෝධය හමුවේ ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය වෙත විවිධ පාර්ශවවලින් දැඩි දෝෂාරෝපණ එල්ල විය. ප්‍රතිසංස්කරණ සාදරයෙන් පිළිගන්නා අතරම, ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය සම්බන්ධයෙන් තියුණු විවේචනයක් ඉදිරිපත් කළ විද්වතුන් සහ ක්‍රියාකාරීන් පිරිසක් විසින් නිකුත් කරන ලද (මීට පෙර සඳහන් කළ ප්‍රකාශයට වඩා වෙනස්) ප්‍රකාශයක් මගින් මේ බව අවධාරණය කර ඇත. මෙම අත්වැරදීමෙන් පසු, රජය විසින් ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වූ ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනයේ ප්‍රධාන නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුගේ වැඩ තහනම් කිරීමට ද පියවර ගත්තේය.

විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රජාවේ උනන්දුවක් දක්වන පිරිස් සමඟ අප කළ සාකච්ඡාවලදී ද ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය පිළිබඳව පළ වූයේ මීට සමාන විවේචනයකි. මෙම ප්‍රකාශන දෙකම, ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සමාලෝචනය කරන ලෙසත්, අවම වශයෙන් අන්තර්වාර කාල සීමාවක් සඳහා හෝ එහි කටයුතු මෙහෙයවීම සඳහා මාර්ගෝපදේශ සපයන යාන්ත්‍රණයක් සකස් කරන ලෙසත් ඉල්ලා සිටීම විශේෂත්වයකි.

ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය යනු රජයේ අධ්‍යාපනික අංශයකි; එබැවින් එහි ක්‍රියාකාරිත්වය අධීක්ෂණය කිරීම රජයේ වගකීමකි. එය සුදුසුකම් ලත් කාර්ය මණ්ඩලයකින් සමන්විත විය යුතු අතර, ප්‍රතිපත්ති සහ විෂය මාලා සකස් කිරීමේදී උපදේශන යාන්ත්‍රණ ආරම්භ කිරීමටත්, විවිධ ක්ෂේත්‍රවල අධ්‍යාපනඥ මණ්ඩල සම්බන්ධ කර ගැනීමටත් අවශ්‍ය ශක්තිය හා හැකියාව එම ආයතනයට ලබා දිය යුතුය.

අවසාන වශයෙන්, රජයෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ ධෛර්යවන්තව සහ ඉවසිලිවන්තව මෙම ප්‍රතිසංස්කරණවල පවතින ඇතැම් මූලික ලක්ෂණ පිළිබඳව නැවත සිතා බලන ලෙසයි. ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම කල් දමන ලෙස මම නැවතත් අවධාරණය කරන අතර, විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරුන් 94 දෙනාගේ ප්‍රකාශයෙහි සඳහන් පරිදි, “ප්‍රාථමික මට්ටම ද ඇතුළුව සමස්ත නව විෂය මාලාවම සම්පූර්ණයෙන්ම සමාලෝචනය කරන ලෙස” ඉල්ලා සිටිමි.

මහාචාර්ය සිවමෝහන් සුමති