පහත පලවන්නේ අම්බිකා සත්කුනනාදන් Daily FT වෙබ් අඩවියට සැපයූ ලිපියක Ai පරිවර්තනයකි. සංස්කරණය ‘විවරණ’ විසිනි.

2025 අප්‍රේල් මාසයේදී, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) සමාලෝචනය කර ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වන පරිදි නව නීති හඳුන්වා දීම සඳහා කමිටුවක් පත් කළ බව රජය නිවේදනය කළේය. එසේ වුවද, මාස හතකට පසු එම කමිටුව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ ජාත්‍යන්තර නීතිමය ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල නොවූ, පෙර පැවති කෙටුම්පත්වලම තවත් පිටපතකි  ජාතික ජන බලවේගය ඇතුළු සිවිල් සමාජය විසින් පෙර පැවති ප්‍රයත්නයන් දැඩි ලෙස විවේචනය කර තිබුණි. වත්මන් කෙටුම්පතේ අන්තර්ගතය අතිශයින්ම කනස්සල්ලට කරුණක් වන අතරම, තමන් විසින්ම විවේචනය කළ පෙර රජයන්හි නීතිරීති එලෙසම නැවත ඉදිරිපත් කිරීමට රජය දක්වන මෙම නැඹුරුව වඩාත් බරපතල මෙන්ම බියකරු ඉඟියකි එනම්, සැබවින්ම ඔවුන් ද පෙර පැවති අධිකාරීවාදී ආණ්ඩුවලට වඩා කිසිසේත්ම වෙනස් නොවන බවයි.

ශ්‍රී ලංකාවට තවත් ත්‍රස්ත විරෝධී පනතක් අවශ්‍ය නැත. ත්‍රස්තවාදී බෝම්බ ප්‍රහාර මර්දන පනත, ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම වැළැක්වීමේ පනත, ත්‍රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම මර්දනය කිරීමේ සම්මුති පනත, ගුවන් යානා වලට එරෙහි වැරදි පිළිබඳ පනත ඇතුළු තවත් නීති කිහිපයක් මඟින්, 2004 එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව (1566) මගින් දක්වා ඇති පරිදි ‘ත්‍රස්තවාදී’ ක්‍රියාකාරකම් අපරාධ ලෙස නම් කර ඇත. මෙම යෝජනාව මගින් ‘ත්‍රස්තවාදයට’ එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා සාමාජික රටවල් සතුව නීති පවතින බව සහතික කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ක්‍රියාකාරීන්, මානව හිමිකම් සංවිධාන මෙන්ම තේරී පත්වීමට පෙර වත්මන් ජනාධිපතිවරයා පවා තර්ක කළේ, දැනට පවතින අතිශය මර්දනකාරී මෙන්ම නිතර අනිසි ලෙස භාවිතා වන ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අහෝසි කළ යුතු බවයි.

ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් 2025 දෙසැම්බර් මාසයේදී මහජන අදහස් සඳහා ඉදිරිපත් කරන ලද ‘රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත’ (PSTB), රනිල් වික්‍රමසිංහ රජය විසින් ගෙන එන ලද 2022 ‘ත්‍රස්ත විරෝධී පනත් කෙටුම්පතේ’ කාබන් පිටපතකි. 2022 පනත් කෙටුම්පත ද මූලික වශයෙන්, (වික්‍රමසිංහ මහතා අගමැති ධුරය හෙබවූ) යහපාලන රජය විසින් 2018 දී යෝජනා කරන ලද ‘ත්‍රස්තවාදය මැඩපැවැත්වීමේ පනත් කෙටුම්පතේ’ ම පිටපතක් පමණි.

‘පද්ධතිමය වෙනසක්’ ඇති කිරීම සඳහා බලයට පත් වූ ජාතික ජන බලවේග රජය, විපක්ෂයේ සිටියදී තමන් බලයට පත් වුවහොත් අහෝසි කරන බවට පොරොන්දු වූ පනත් කෙටුම්පත් එලෙසම නැවත භාවිතයට ගනිමින් සිටියි.

‘ත්‍රස්තවාදය’ යන්න සඳහා ජාත්‍යන්තර මට්ටමින්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියක් මත පදනම් වූ නිශ්චිත නිර්වචනයක් නොමැත. එහෙත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනා 26ක් මගින් ත්‍රස්තවාදය ලෙස සැළකිය හැකි ක්‍රියාකාරකම් කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. 1566 දරන එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාවේ සඳහන් වන ත්‍රස්තවාදයේ ස්වරූපය, ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව කටයුතු කිරීමේදී මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකරු විසින් සකස් කරන ලද, ලොව පුරා පිළිගත් ‘ආදර්ශ ත්‍රස්තවාදී නිර්වචනයයේ’  මූලික අංගයන්ට බෙහෙවින් සමාන වේ.

අපරාධ වරදක් අර්ථ දැක්වීම සඳහා මූලික අංග දෙකක් අවශ්‍ය වේ: එනම්, අදාළ ක්‍රියාව සිදු කිරීමට ඇති චේතනාව සහ එම ක්‍රියාව ය. යෝජිත පනත් කෙටුම්පත තුළ චේතනාවන් තුනක් ලැයිස්තුගත කර ඇත: මහජනයා අතර භීතියක් ඇති කිරීම හෝ ඔවුන් බිය ගැන්වීම. රජයකට හෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකට යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට හෝ එයින් වැළකී සිටීමට බල කිරීම. සහ ශ්‍රී ලංකාවේ හෝ වෙනත් ඕනෑම ස්වෛරී රටක භෞමික අඛණ්ඩතාව උල්ලංඝනය කිරීමට හෝ ස්වෛරීභාවයට හානි කිරීමට” අදහස් කිරීම.

පළමු කරුණු දෙක ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් නිර්වචන සමඟ බොහෝ දුරට අනුකූල වුවද, අවසාන කරුණ අතිශය පුළුල් මෙන්ම අපැහැදිලි ය. එය නීත්‍යානුකූල සිවිල් ක්‍රියාකාරකම් මර්දනය කිරීම සඳහා පහසුවෙන් අවියක් කර ගත හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස, ශ්‍රී ලංකාවේ ෆෙඩරල්වාදය පිළිබඳ ඕනෑම කතිකාවක් ‘රට බෙදීමේ සැලසුමක්’ ලෙස බහුතර මහජනතාව දකිති.  යෝජිත නීතිය යටතේ, කිසියම් නිලධාරියෙකුට, ෆෙඩරල්වාදය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම පවා ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාවක් ලෙස අර්ථකතනය කළ හැකිය.

යෝජිත නීතිය මගින්, දැනට පවතින වෙනත් නීති යටතේ ද වැරදි ලෙස සැලකෙන සහ/හෝ ත්‍රස්තවාදය ලෙස සැලකීමට තරම් බරපතල මට්ටමක නොමැති ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවන් ද ත්‍රස්තවාදය ලෙස නම් කර ඇත. තුවාල සිදු කිරීම, කොල්ලකෑම, කප්පම් ගැනීම, රජයේ දේපළවලට බරපතල හානි කිරීම සහ ආගමික හෝ සංස්කෘතික දේපළවලට හානි කිරීම මෙයට උදාහරණ වේ. උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල හින්දු සිද්ධස්ථාන විනාශ කර ඒ වෙනුවට බෞද්ධ විහාරස්ථාන ඉදිකිරීමට එරෙහිව විරෝධය දක්වන පුද්ගලයින්ට, එම ස්ථානවලට හානි කළ බවට අසත්‍ය චෝදනා එල්ල කර අත්අඩංගුවට ගත් අවස්ථා නිතර අසන්නට ලැබේ.

මෙම PSTB පනත බලාත්මක වුවහොත්, එම විරෝධතාකරුවන් ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාවල නිරත වූවන් ලෙස සැලකිය හැකිය. මන්දයත්, හින්දු සිද්ධස්ථාන අත්පත් කර ගැනීම නැවැත්වීමට රජයට බල කිරීමේ (චේතනාව) අරමුණින් පවත්වන ලද උද්ඝෝෂණයකදී, ආගමික හෝ සංස්කෘතික දේපළකට හානි සිදු වූ බවට (ක්‍රියාව) රජයට චෝදනා කළ හැකි බැවිනි. එමෙන්ම, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට (IMF) යම් දෙයක් කිරීමට හෝ නොකිරීමට බල කිරීමේ චේතනාවෙන් පවත්වන විරෝධතාවයකදී රජයේ දේපළකට බරපතල හානියක් සිදුවුවහොත්, එම පුද්ගලයන් ත්‍රස්තවාදය යටතේ අත්අඩංගුවට ගැනීමට ද ඉඩ ඇත.

නීතිය බලාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සඳහා සන්නද්ධ හමුදා සම්බන්ධ කර ගැනීම නීතිගත කිරීම මඟින් ස්ථිර ‘හදිසි අවස්ථාවක්’ නිර්මාණය වේ. සන්නද්ධ හමුදා යෙදවිය යුත්තේ හදිසි අවස්ථාවලදී හෝ දේශසීමාවට තර්ජනයක් එල්ල වී ඇති අවස්ථාවලදී පමණි. මෙම නව නීතිය, පෙර කෙටුම්පත් දෙක මෙන්ම, ‘සාධාරණ සැකය’ මත පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීමට, වරෙන්තු රහිතව පරීක්ෂා කිරීමට, පුද්ගලයන් රඳවා පරීක්ෂා කිරීමට, ඔවුන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම දෙයක් ‘භාරයට ගැනීමට’ සහ වඩාත්ම කනගාටුදායක කරුණ නම් – පුද්ගලයන්ගෙන් ප්‍රශ්න කිරීමට ද ඔවුන්ට බලය ලබා දීමයි.

ඔවුන් නීතිය බලාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුහුණුවක් ලබා නොමැති අතර දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය, අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහය හෝ නිසි ක්‍රියා පටිපාටියට අනුකූල වීම පිළිබඳව ඔවුන්ට අවබෝධයක් නැත. එබැවින්, ‘සාධාරණ සැකය’ යන්නට අදාළ වන ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අවබෝධය අතිශයින් සීමිත වන අතර, එය නිවාස ආක්‍රමණශීලී ලෙස පරීක්ෂා කිරීමට සහ අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් ඇතුළු අනෙකුත් මානව අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්වලට හේතු විය හැක.

මීට අමතරව, වැරදි සිදු කිරීම වැළැක්වීම සඳහා ‘සුදුසු යැයි හැඟෙන ඕනෑම පියවරක් ගැනීමට’ පොලිසියට සහ සන්නද්ධ හමුදාවන්ට PSTB පනත් කෙටුම්පත මගින් බලය ලබා දී ඇත. මෙය නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාකාරකම් අඩපණ කිරීම සඳහා අත්තනෝමතික ලෙස භාවිතා කළ හැකි පුළුල් සහ සීමා රහිත බලයකි.

ශ්‍රී ලංකා රජය සහ දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය (LTTE) අතර පැවති වසර තිහක අභ්‍යන්තර සන්නද්ධ ගැටුම් සමයේදී, දෙමළ ජනයා LTTE සාමාජිකයන් බවට වූ සැකය මත වාර්ගික පදනමෙන් ඉලක්ක කරගත් අතර ඔවුන්ගේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමට ද ලක් විය. මෙම උල්ලංඝනය කිරීම් සිදු කළ ප්‍රධාන පාර්ශවය වූයේ සන්නද්ධ හමුදාවන් වුවද, යුද්ධය අවසන් වී වසර දහසයක් ගතවී ඇතත් ඔවුන් තවමත් ඒ සම්බන්ධයෙන් වගවීමට බැඳී නොමැත.

දඬුවම් ලැබීමකින් තොරව කටයුතු කළ හැකිය යන විශ්වාසය හමුදා මානසිකත්වය තුළ ගැඹුරින් මුල් බැස තිබේ. එබැවින්, ඔවුන් වෙත මෙවැනි අමතර පුළුල් බලතල පිරිනැමීම මඟින් මානව අයිතිවාසිකම්වලට පවතින නීතිමය ආරක්ෂාව දුර්වල වන අතර සිවිල් කටයුතු සම්බන්ධයෙන් හමුදාව සතු භූමිකාව තවදුරටත් ශක්තිමත් වේ.

නීතිය බලාත්මක කිරීම සඳහා හමුදාව සම්බන්ධකර ගැනීම, වගවීම සම්බන්ධයෙන් ද බරපතල ගැටලු මතු කරයි. මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ විෂය පථය යටතේ පවතින පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව, මෙම පනත් කෙටුම්පත (PSTB) ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම දරනු ඇත. ඒ අතරම, හමුදාව ද මෙම නීතිය යටතේම එවැනිම ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වනු ඇත.

හමුදාව නියෝග ලබාගත යුත්තේ සහ වගවිය යුත්තේ මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයට සහ පොලිස්පතිවරයාට ද, නැතහොත් ඔවුන්ගේ බලකායේ අණදෙන නිලධාරීන්ට සහ ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයට ද යන්න මෙම පනත් කෙටුම්පතේ නිර්වචනය කර නොමැත. මෙලෙස අණ දීමේ දාමයන් (Chains of command) අවුල් සහගත වීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටීමට මෙය මඟ පෑදිය හැකි අතර, එමඟින් වර්තමානයේ පවතින ‘දඬුවම් නොලැබීමේ සංස්කෘතිය’ නීත්‍යානුකූල වූ ‘දඬුවම් නොලැබීමේ තත්ත්වයක්’ බවට පරිවර්තනය වීමේ අවදානමක් පවතී.

පුද්ගලයෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමට හෝ පොලිස් ස්ථානය වෙත රැගෙන යාම සඳහා හමුදා සහාය ලබා ගැනීමට PSTB මගින් පොලිස් නිලධාරියෙකුට බලය ලබා දෙයි. එහෙත්, එවැනි ඉල්ලීමක් කිරීමට බලය ඇති පොලිස් නිලධාරියාගේ නිලය කුමක්ද යන්න දක්වා නොමැති අතර, සහාය ඉල්ලා සිටීම සඳහා වන නිර්ණායක හෝ හේතු මොනවාද යන්න සහ එම ඉල්ලීම සිදු කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳව ද සඳහන් නොවේ.

තවත් විධිවිධානයක් මගින්, විමර්ශනයක් පැවැත්වීමේ හෝ වරදක් සිදු කිරීම වැළැක්වීමේ අරමුණින්, අධිකරණ නියෝගයකින් තොරව ඕනෑම වාහනයක්, නෞකාවක්, දුම්රියක්, ගුවන් යානයක් හෝ නියමුවෙකු රහිත ගුවන් යානයක (ඩ්‍රෝන යානා) පාලනය සියභාරයට ගැනීමට පොලිස් නිලධාරියෙකුට අවසර ලබා දී ඇත. මෙහි ඇති එකම අවශ්‍යතාවය වන්නේ අදාළ නිලධාරියා ඒ පිළිබඳව මහේස්ත්‍රාත්වරයාට වාර්තා කිරීම පමණි. මෙම වගන්තිය තුළ ද බලය හිමි පොලිස් නිලධාරියාගේ නිලය සඳහන් කර නොමැති අතර, එහි අර්ථය වන්නේ ප්‍රායෝගිකව පොලිස් කොස්තාපල්වරයෙකුට පවා ඕනෑම වාහනයක පාලනය සියභාරයට ගැනීමට හැකි වීමය.

පවතින ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ, රැඳවුම් නියෝගයක් නිකුත් කරනු ලබන්නේ ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා විසිනි. නමුත් යෝජිත පනත් කෙටුම්පත (PSTB) යටතේ, එය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයාට නිකුත් කළ හැකිය. වලංගු රැඳවුම් නියෝගයක් මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකු වෙත ඉදිරිපත් කළ විට, එම රැඳවුම් නියෝගය නිකුත් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය පිළිබඳව ප්‍රශ්න කිරීමට හෝ එය ක්‍රියාත්මක කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට මහේස්ත්‍රාත්වරයාට බලයක් නොමැත.

පොලිසිය සතුව රැඳවුම් නියෝගයක් නොමැති අවස්ථාවක, අදාළ පුද්ගලයා රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරගත කරන ලෙස මහේස්ත්‍රාත්වරයාගෙන් ඉල්ලා සිටිය හැකිය. පුද්ගලයා රිමාන්ඩ් කිරීමට ප්‍රමාණවත් පදනමක් නොමැති බව මහේස්ත්‍රාත්වරයාට හැඟී යන්නේ නම්, එම පුද්ගලයා ඇප මත මුදා හැරීමට මහේස්ත්‍රාත්වරයාට හැකියාව ඇත. කෙසේ වෙතත්, එම පුද්ගලයා (නඩුවෙන්) නිදහස් කිරීමට මහේස්ත්‍රාත්වරයාට බලයක් නොමැත. එබැවින්, නිසි ක්‍රියා පටිපාටියකට අදාළ ආරක්ෂණ විධිවිධාන ඵලදායී ලෙස ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන අධීක්ෂණය සහ යාන්ත්‍රණය බිඳ දැමීමට මෙම නව පනත් කෙටුම්පත (PSTB) උත්සාහ කරයි.

තමන්ට එල්ල වී ඇති චෝදනාව කුමක්දැයි දැනගැනීමට ඇති අයිතිය අපරාධ නීතියේ පවතින  මූලධර්මවලින් එකකි. යෝජිත පනත් කෙටුම්පත (PSTB) මගින් මෙම අයිතිය හෑල්ලුවට ලක් කරයි. රැඳවුම් නියෝගයක් යටතේ රඳවා තබා ගැනීමේ ආරම්භක කාලසීමාව මාස දෙකක් වන අතර, එය වසරක් දක්වා දීර්ඝ කිරීමේ හැකියාව පවතී.

යම් හෙයකින් පොලිසිය මෙම කාලය දීර්ඝ කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, ඔවුන් ඒ වෙනුවෙන් රහස්‍ය වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කළ යුතුය. එම වාර්තාව, “යුක්තිය ඉටු කිරීමේ අරමුණින් එය සැකකරුට හෙළි කළ යුතු බවට මහේස්ත්‍රාත්වරයා තීරණය කරන්නේ නම් මිස, වෙනත් කිසිදු පුද්ගලයෙකුට හෙළි නොකළ යුතුය” යනුවෙන් එහි සඳහන් වේ.

මෙය රඳවා සිටින පුද්ගලයා වෙනුවෙන් ශක්තිමත් විත්ති වාචකයක් ගොඩනැගීමට ඇති හැකියාව අඩපණ කරන බැවින්, සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඔහුට ඇති අයිතියට බරපතල හානියක් සිදු කරයි.

මේ සම්බන්ධයෙන්, 2018 ත්‍රස්තවාදය මර්දන පනත් කෙටුම්පත (CTB) මීට වඩා යම් මට්ටමකින් යහපත් ය. මන්දයත්, රැඳවුම් කාලය දීර්ඝ කිරීමට විරෝධය පෑමට අවශ්‍ය තොරතුරු ලබා ගැනීමට ‘රඳවා සිටින පුද්ගලයාට සහ ඔහුගේ නීතිඥවරයාට’ අවස්ථාව තිබිය යුතු බව එහි සඳහන් වූ බැවිනි. එමෙන්ම CTB පනත් කෙටුම්පතේ රැඳවුම් නියෝගයක් යටතේ රඳවා තබා ගත හැකි උපරිම කාලය සති අටක් වූ අතර, PSTB හි එය වසරක් දක්වා දීර්ඝ කර ඇත.

රැඳවුම් නියෝගයක් දීර්ඝ කිරීම මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකු විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබුවද, අදාළ පුද්ගලයා රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරගත කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව විමර්ශනය කිරීමට මහේස්ත්‍රාත්වරයාට තවදුරටත් සිදු වේ. එසේ රිමාන්ඩ් කිරීමට අවශ්‍ය නොවේ නම් පමණක් එම පුද්ගලයා ඇප මත මුදා හැරිය යුතුය.

නීතිමය මූලධර්මය විය යුත්තේ ඇප ලබා දීම සාමාන්‍ය රීතිය වීම සහ එය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සුවිශේෂී අවස්ථාවක් වීම වුවද, ප්‍රායෝගිකව ඇප ලබා දීම සුවිශේෂී අවස්ථාවක් බවට පත්ව ඇත. යෝජිත විධිවිධානය මඟින්, පුද්ගලයන් රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරගත කිරීම පූර්වයෙන්ම නිශ්චය කළ’ (Default) ක්‍රියාපටිපාටියක් ලෙස නීතිගත කරනු ලබයි.

පුද්ගලයෙකු රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කළ හැකි උපරිම කාලසීමාව වසරක් වන්නේ ඔහු රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කළ දින සිට මිස, අත්අඩංගුවට ගත් දින සිට නොවේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ පුද්ගලයෙකු රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝගයක් යටතේ වසරක කාලයක් රඳවා තබා ගත හැකි අතර, ඉන් පසුව තවත් වසරක කාලයක් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කළ හැකි බවයි.

රැඳවුම් භාරයේ සිටින මුළු කාලය “අත්අඩංගුවට ගත් දින සිට වසර දෙකක කාලයකට නොවැඩි විය යුතුය” යනුවෙන් යෝජිත නීතියේ සඳහන් වගන්තිය මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ, රජය විසින් වසර දෙකක රැඳවුම් කාලයක් කලින්ම තීරණය කර ඇති බවයි. මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ මැදිහත්වීම ඇතුළත් කර ඇත්තේ අධිකරණ අධීක්ෂණයක් පවතින බවට මායාවක් ඇති කිරීමට පමණි, මන්ද එහිදී මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ අභිමතය පරිදි තීරණ ගැනීමේ බලය දැඩි ලෙස සීමා කර ඇති බැවිනි.

විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය අහෝසි කිරීමටත්, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) සහ මූලික වශයෙන් අන්තර්ජාල වාරණ නීතියක් වන අන්තර්ජාල සුරක්ෂිතතාව පිළිබඳ පනත අවලංගු කිරීමටත් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක පොරොන්දු විය. එහෙත්, ඒ වෙනුවට ඔහු සහ ඔහුගේ රජය උත්සාහ කරමින් සිටින්නේ ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල තවදුරටත් පුළුල් කිරීමට සහ ‘සංවරණ හා තුලන’ රහිත විධායකයක් සාමාන්‍යකරණය කිරීමටයි. යෝජිත නව නීතිය මගින් සිදුවන්නේ එයයි.

යම් සංවිධානයක් මෙම නීතිය යටතේ වරදක් ලෙස සැලකෙන ක්‍රියාවක නිරත වන බවට හෝ “ශ්‍රී ලංකාවේ හෝ වෙනත් ඕනෑම රටක ජාතික ආරක්ෂාවට හානි වන අයුරින් නීති විරෝධී ලෙස ක්‍රියා කරන බවට” විශ්වාස කිරීමට “සාධාරණ හේතු” පවතින්නේ නම්, එම සංවිධානය තහනම් කිරීමට PSTB මගින් ජනාධිපතිවරයාට බලය පවරා ඇත.

මෙම තහනම් කිරීම මගින් සාමාජිකයන් බඳවා ගැනීම, රැස්වීම් සහ වැඩසටහන් පැවැත්වීම, ගිවිසුම්වලට එළඹීම, බැංකු ගිණුම් භාවිත කිරීම, අරමුදල් රැස් කිරීම හෝ ප්‍රදාන ලබා ගැනීම වැනි කටයුතු වළක්වනු ලබයි. එමෙන්ම, සංවිධානය වෙනුවෙන් පෙනී සිටිමින් කරනු ලබන බලපෑම් කිරීම්  සහ මතවාදීව දිනාගැනීමේ කටයුතු ද මෙයින් තහනම් කෙරෙන අතර, සංවිධානයට පනවා ඇති තහනම ඉවත් කරන ලෙස ඉල්ලා කරනු ලබන බලපෑම් පවා මෙයට ඇතුළත් විය හැකි බව අර්ථකථනය කළ හැකිය.

ත්‍රස්ත විරෝධී පනත් කෙටුම්පත තුළ මෙම නියෝගය වසරක කාලයක් සඳහා නිකුත් කළ හැකි වූ අතර, වාර ගණන පිළිබඳ සීමාවකින් තොරව එය වසරින් වසර දීර්ඝ කිරීමේ හැකියාව පැවතුණි. කෙසේ වෙතත්, PTSB මගින් ජනාධිපතිවරයාගේ බලය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කරන බව පෙන්වීමට පවා කටයුතු කර නැති අතර ඒ සඳහා කිසිදු මූලික කාලසීමාවක් පනවා නොමැත. සංවිධානයක් තහනම් කිරීම සඳහා හෝ අවම වශයෙන් එම තහනම අලුත් කිරීමේදී සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා වූ විනිවිදභාවයකින් යුත් ක්‍රියාවලියක් හෝ නිර්ණායකයක් මෙහි දක්වා නැත. මෙම තීරණයට එරෙහිව අභියාචනය ඉදිරිපත් කළ යුත්තේ ද අධිකරණ ක්‍රියාවලියක් හරහා නොව, එම සංවිධානය තහනම් කළ පුද්ගලයා වන ජනාධිපතිවරයාටම වීම විශේෂත්වයකි.

යෝජිත පනත යටතේ, යම් පුද්ගලයෙකු ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාවක් සිදු කර ඇති බවට හෝ එය සිදු කිරීමට සූදානම් වන බවට විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ හේතු පවතින්නේ නම්, නියෝජ්‍ය පොලිස්පති තනතුරට නොඅඩු පොලිස් නිලධාරියෙකු විසින් කරනු ලබන ඉල්ලීමක් මත මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකුට ‘සීමා කිරීමේ නියෝග’ නිකුත් කළ හැකිය. මෙම සීමාවන්ට පදිංචි නිවසින් බැහැරට යාම තහනම් කිරීම, ශ්‍රී ලංකාව තුළ සංචාරය කිරීම තහනම් කිරීම සහ පදිංචි ස්ථානය සහ රැකියා ස්ථානය අතර සාමාන්‍ය ගමන් මාර්ගයෙන් බැහැරව ගමන් කිරීම තහනම් කිරීම ඇතුළත් වේ.

නියෝගය නිකුත් කර සතියක් ඇතුළත, “අදාළ නියෝගය අවලංගු කළ යුතුද නැතහොත් වෙනස් කළ යුතුද යන්න තීරණය කිරීමට මහේස්ත්‍රාත්වරයාට ඉඩ සැලසීම සඳහා” අදාළ පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රකාශයක් ලබා ගැනීමට පොලිස් නිලධාරියා බැඳී සිටී. මෙයින් පැහැදිලිවම පෙනී යන්නේ එහි අවශ්‍යතාවය පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් විමර්ශනයකින් තොරව මූලික නියෝගය නිකුත් කළ හැකි බවයි. මෙම නියෝගය සෑම මසකම සමාලෝචනය කෙරෙන අතර උපරිම වශයෙන් මාස හයක් දක්වා දීර්ඝ කළ හැකිය. ඓතිහාසික වශයෙන්, මෙවැනි සීමා කිරීමේ නියෝගවලට යටත් වූ පුද්ගලයන්ට එරෙහිව චෝදනා ගොනු කර ඇත්තේ ඉතා කලාතුරකින් වුවද, එම නියෝග ඔවුන්ගේ ජීවිතයට විනාශකාරී බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත.

ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයාට (ATB පනත් කෙටුම්පතේ ජනාධිපතිවරයාට සහ CTB පනත් කෙටුම්පතේ අමාත්‍යවරයාට බලය පවරා තිබූ ආකාරයට ප්‍රතිවිරුද්ධව), මෙම පනත යටතේ වරදක් සිදු කිරීමට යොදා ගන්නා බවට සාධාරණ සැකයක් පවතින ‘ඕනෑම පොදු ස්ථානයක් හෝ වෙනත් ස්ථානයක් තහනම් ස්ථානයක්’ ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ හැකිය. එම නියෝගය පැය 72ක් සඳහා වලංගු වන අතර, එය දීර්ඝ කිරීම සඳහා මහේස්ත්‍රාත් නියෝගයක් අවශ්‍ය වේ. මෙම නියෝගය බලාත්මකව පැවතිය හැකි උපරිම කාල සීමාවක් පනවා නොමැත.

යෝජිත නීතිය මගින්, පුද්ගලයෙකු නීතිපතිවරයා විසින් නිකුත් කරන ලද නිශ්චිත පාඨයක් භාවිත කරමින් ප්‍රසිද්ධියේ කනගාටුව ප්‍රකාශ කිරීමට සහ සමාව අයැදීමට වැනි කොන්දේසිවලට එකඟ වන්නේ නම්, මහාධිකරණයේ අනුමැතිය ඇතිව නීතිමය කටයුතු කල් දැමීමට හෝ නඩු පැවරීම වසර 20කට නොවැඩි කාලයකට අත්හිටුවීමට නීතිපතිවරයාට බලය පවරයි. පුද්ගලයන් වරදකරු වුවත් නැතත්, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ මෙන් දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඇදෙන නඩු කටයුතුවලින් බේරීම සඳහා වරද පිළිගැනීමට මෙහිදී පෙළඹිය හැකිය.

PSTB යටතේ නීතිපතිවරයා අධිකරණ බලය මෙහෙයවන අතර, එමගින් විනිසුරුවරයාගේ බලය හෑල්ලු වේ. මෙහිදී සාක්ෂි පිළිබඳ ස්වාධීන පරීක්ෂාවක් කිරීමට හෝ පනවා ඇති කොන්දේසිවල අවශ්‍යතාවය සහ සමානුපාතික බව ඇගයීමට විනිසුරුවරයාට බලයක් පවරා නැති අතර, ඔහුට කිරීමට සිදු වන්නේ නීතිපතිවරයා විසින් තීරණය කරන ලද එකඟතාව අනුමත කිරීම පමණි.

අම්බිකා සත්කුනනාදන්