පහත පලවන්නේ ඉන්දීක හෙට්ටිආරච්චි Daily Mirror වෙබ් අඩවියට සැපයූ ලිපියක Ai පරිවර්තනයකි. සංස්කරණය ‘විවරණ’ විසිනි.
ඉන්දීක හෙට්ටිආරච්චි ආයෝජන, උපායමාර්ගික සහ ප්‍රතිපත්ති උපදේශන වෘත්තිකයෙකි. ඔහු කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධියක්, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ විස්කොන්සින් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ව්‍යාපාරික අධ්‍යයනය පිළිබඳ ප්‍රථම උපාධියක් මෙන්ම ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ CFA charter ලබා ඇත.

නවතම නිල දත්ත වලට අනුව, 2026 පළමු හය මස තුළ ශ්‍රී ලංකා ආර්ථිකය සියයට 4.7 කින් වර්ධනය වී ඇත. බොහෝ විශ්ලේෂකයින් මෙය ආර්ථිකය ස්ථාවර තත්ත්වයට පත්වීමක සලකුණක් ලෙස පැසසුමට ලක් කළද, සාමාන්‍ය ජනතාවට මෙම ආර්ථික සහනය තවමත් දැනෙන්නේ කලාතුරකින් බව ඇතැමෙක් තර්ක කරති. මෑතකදී සිදුකරන ලද සමීක්ෂණයකින් හෙළි වන්නේ රටේ පවුල්වලින් සියයට 25 කට පමණක් තම ජීවන වියදම පියවා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් ආදායමක් ලැබෙන බවයි. එමගින් පෙනී යන්නේ උද්ධමනය සියයට 8 ට වඩා ඉහළ යාමත් සමග ජීවන වියදමද ඉහළ මට්ටමකට පැමිණ ඇති බවයි. එම නිසා, නිල ආර්ථික වර්ධන සංඛ්‍යාලේඛන සහ සාමාන්‍ය ජනතාව විඳින සැබෑ අත්දැකීම් අතර පැහැදිලි පරතරයක් පවතී.

2026 වසරේ පළමු භාගයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය විශ්ලේෂණයේ දී සමස්ත ආර්ථිකය නාමික වශයෙන් සියයට 11.2 කින් පුළුල් වී ඇති බව නිරීක්ෂණය වේ. කෙසේ වෙතත්, සැබෑ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල හෝ සැබෑ එකතු කළ අගයේ වර්ධනය සියයට 8.6 ක් වැනි බෙහෙවින් අඩු මට්ටමක පැවතිණි. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය සහ එකතු කළ අගයේ වර්ධනය අතර මෙම පරතරයට හේතු වූයේ පරිභෝජන බදුවල සිදුවූ සියයට 34.06 ක දැවැන්ත වර්ධනයයි.

ඉන් දැක්වෙන පරිදි, පරිභෝජන බදු  දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට 12 ක තරම් අගයක් ගනී. මෙයින් අදහස් වන්නේ රජය (සාමාන්‍යයෙන්) සෑම රුපියල් 100 ක වටිනාකමකින් යුත් ආර්ථික භාණ්ඩ (භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය) මතම රුපියල් 12 ක කොටසක් ලබා ගන්නා බවයි. මෙම කප්පාදුව සිදු කරන්නේ පුද්ගලයින් සහ ව්‍යාපාර විසින් ගෙවනු ලබන ආදායම් බදුවලට අමතරවය (එම ආදායම් බදු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට ඇතුළත් නොවේ). මෙම බද්ද රට තුළ අලෙවි වන සෑම දෙයකම පිරිවැයට සෘජුවම බලපාන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාරිභෝගික ඉල්ලුම මන්දගාමී වී මිල ගණන් ඉහළ යයි. එබැවින්, කඩදාසි මත දැක්වෙන දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය සහ ජනතාව සැබෑ ලෙස විඳින තත්ත්වය අතර පරතරය වැඩි වීමට ප්‍රධානතම හේතුව රජයේ රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය (fiscal policy) බව අපට පැහැදිලිවම තර්ක කළ හැක.

එකතු කළ අගය වර්ධනය (GVA) මන්දගාමී වී ඇති පසුබිමක, සමස්තයක් ලෙස සියයට 12 ක් වන වක්‍ර හෝ උපභෝග බදු මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ “ආර්ථික පරිවර්තනයකට” වඩා විශාල “ආර්ථික කම්පනයකි. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති GVA සහ GDP ප්‍රවණතා සංසන්දනය කිරීමේදී මෙම සම්පනය පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට ඇත.

ඉහත දැක්වෙන පරිදි, සංකෝචනාත්මක රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් 2023 වසරේ සිට GDP වර්ධනය සහ GVA වර්ධනය අතර පරතරය ශීඝ්‍රයෙන් පුළුල් වී ඇත. ඉහත පෙනෙන පරිදි, එවැනි කාලපරිච්ඡේදයන් තුළ පැවති ප්‍රසාරණාත්මක රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති පෙන්නුම් කරමින් ඍණාත්මක පරතරයක් පැවතීමටද ඉඩ තිබේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ පවතින ඉහළ වක්‍ර බදු බොහෝ විට ලෝකයේ ඉහළම බදු අතරට අයත් වේ. සංසන්දනාත්මක අරමුණු සඳහා වෙනත් රටවල් කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

ඉහළ වක්‍ර බදු හෝ සංකෝචනාත්මක රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිවල කෙටිකාලීන සහ මධ්‍යකාලීන ප්‍රතිඵලවලට අතරට මිල ගණන් ඉහළ යාම සහ ඉල්ලුම පහත වැටීම (ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මන්දගාමී වීම) ඇතුළත් වේ. දීර්ඝ කාලීනව පවතින ඉහළ වක්‍ර බදු ක්‍රමයක් හේතුවෙන් ආර්ථික උද්ධමන ප්‍රතිපාතය (stagflation) ඇති විය හැකි අතර, එය අපනයන තරඟකාරීත්වය පිරිහීමට මගපාදයි. ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරි වසර දෙක තුළ සමස්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනය මන්දගාමී වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතරම, ඉහළ උද්ධමනයක ලක්ෂණද දැනටමත් පෙන්නුම් කරමින් තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙහි සිදුවන බරපතලම බලපෑම වන්නේ මධ්‍යම පන්තිය ක්‍රමයෙන් ක්ෂය වීම සහ දිළිඳුකම ඉහළ යාමයි.

ඉන්දීක හෙට්ටිආරච්චි