2020 ගණන් ගෝලීය දකුණේ පීඩාවේ දශකයක් බවට පත්ව ඇත. සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අතුරින් අඩක් පමණ දැන් ණය අර්බුදයක සිටින අතර, 2010 සිට තත්ත්වය තවත් පිරිහී ඇත.

2008 ගෝලීය මූල්‍ය අර්බුදයෙන් පසුව, බටහිරින් ලැබුණු මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය ශ්‍රී ලංකාව වැනි ඊනියා නැගී එන වෙළඳපොළවල් වෙත ගලා ආවේය. මෙවැනි ඉහළ පිරිවැයක් සහිත ප්‍රාග්ධනය යටිතල පහසුකම් සුඛෝපභෝගී පරිභෝජනය සඳහා අවශෝෂණය කර ගත් අතර අපේ රටවල එය පැවතියේ කෙටි කාලයකි. ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිලාභ නොමැතිව සහ දැවැන්ත ණය බරක් සහිතව, බොහෝ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් දැන් ණය ආපසු ගෙවීමට අපහසු තත්ත්වයකට පත්ව ඇත.

එක්සත් ජාතීන්ගේ වෙළඳ හා සංවර්ධන සමුළුවේ (UNCTAD) මේ වසරේ නිකුත් කරන ලද ‘ණයෙන් පිරි ලෝකයක්’ (A World of Debt) නම් වාර්තාව බාහිර ණය ගෙවීම් ඉහළ යාම පිළිබඳ කනස්සල්ලට පත්වීමට කරුණක් ඉදිරිපත් කරයි:

“..සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අතුරින් අඩක් ඔවුන්ගේ පොදු ආදායමෙන් අවම වශයෙන් 8.6% ක් බාහිර ණය ගෙවීම සඳහා වෙන් කරයි – එය 2010 දී වාර්තා වූ 4.7% මෙන් දෙගුණයකට ආසන්නය.  බාහිර රාජ්‍ය ණය ගෙවීම අපනයන ආදායමට සාපේක්ෂ අනුපාතය ද දෙගුණ වී ඇත, එය 2010 දී 3.2% ක මධ්‍ය අගයක සිට 2023 දී 6.5% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත..” (11 පිටුව)

ශ්‍රී ලංකාවේ තත්ත්වය මීට වඩා බොහෝ සෙයින් නරක ය, මෙහි ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් පසුව සහ 2027 දී IMF වැඩසටහන අවසන් වීමෙන් පසුව පවා අපේක්ෂිත රජයේ ආදායමෙන් 30% ක් සහ අපනයන ආදායමෙන් 30% ක් ණය ගෙවීම සඳහා යෙදවීමට ඉඩ ඇත.

කෙසේ වෙතත්, මෙම සන්දර්භය තුළ, IMF කියා සිටින්නේ ශ්‍රී ලංකාව ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ සහ ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ සාර්ථක ආදර්ශයක් බවයි. පසුගිය මාසයේ, ශ්‍රී ලංකාවේ IMF වැඩසටහන භාරව සිටි කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු වන පීටර් බුවර් ඇතුළු සම කර්තෘවරුන් තිදෙනෙකු විසින් රචිත ‘ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වෛරී ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම: සංකීර්ණ ක්‍රියාවලීන්ගෙන් පාඩම්’ යන මාතෘකාවෙන් යුත් පසුබිම් පත්‍රිකාවක් IMF විසින් නිකුත් කරන ලදී. මෙම මාසයේ, IMF නිලධාරීන් හය දෙනෙකු විසින් රචිත ‘සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ස්වෛරී දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම: නව අවස්ථා සහ පාඩම්’ යන මාතෘකාවෙන් තවත් පසුබිම් පත්‍රිකාවක් නිකුත් කරන ලදී. මෙම වාර්තා දෙකම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR), අගය කරයි.

මෙම ලිපියෙන්, මම කරුණු දෙකක් පිළිබඳව අවධානය යොමු කරමි. පළමුව, ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR)  සමඟින් අපගේ වැඩ කරන ජනතාවට සිදු කරන ලද මහා අසාධාරණය IMF විසින් වසන් කිරීම. තේ සහ ඇඟලුම් අංශවල දරිද්‍රතා මට්ටමට වඩා අඩු වැටුප් උපයන අය ඇතුළුව අපේ වඩාත්ම සූරාකෑමට ලක් වූ කම්කරුවන්ගේ විශ්‍රාම අරමුදල් ආයෝජනය කර ඇත්තේ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් වලය. ඒවා ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් වසර දහයක කාලයක් තුළ ඔවුන්ගේ සේවක අර්ථසාධක අරමුදලේ (EPF) වටිනාකමෙන් 47% ක් තරම් විශාල ප්‍රමාණයක් අහිමි විය හැකිය. දෙවනුව, IMF දිගින් දිගටම ස්වෛරී ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය සහ දේශීය ස්වයංපෝෂිතභාවය අඩපණ කරයි. ඒ බාහිර සහ දේශීය ණය එක් කාණ්ඩයකට ඇතුළත් කිරීමෙනි. බාහිර ණය ගෙවිමේ දී  ඇති වන විදේශ විනිමය ඉපැයීමේ සීමාව පිළිබඳව සලකා බැලීම IMF ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර, අප වැනි රටවල් මූල්‍ය හා වෙළඳාමේ ගෝලීය වෙළඳපොළවල් මත යැපීම දිගටම පවත්වා ගැනීම සඳහා දේශීය මූල්‍ය උත්තේජක ප්‍රතිපත්ති අධෛර්යමත් කරයි. මේ ආකාරයෙන්, IMF විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR) ස්වෛරී තීරණයක් බවට වාචිකව පිළිගත්ත ද, එහි ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ කොන්දේසි සකසන වැඩසටහන්, නිර්මාණයෙන්ම DDR දෙසට ආයෝජනය කර ඇත්තේ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් වලට එම අරමුදල් ආයෝජනය කර ඇත.  ඉහත සඳහන් කළ IMF පසුබිම් පත්‍රිකා දෙක ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR)  දෙසට සියුම්ව තල්ලු කිරීමේ සිට එය IMF වැඩසටහන් වල සම්මතයක් බවට පත් කිරීම දක්වා වූ වෙනසකට ඇති නීත්‍යානුකූලභාවය තහවුරු කිරීමේ ව්‍යායාමයේ කොටසකි.

පසුගිය වසර තුන පුරා ශ්‍රී ලංකාව IMF විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR)  සඳහා යොදාගත් පරීක්ෂණ සත්ත්වයා වූ අතර, එය දැන් “සමාජ ස්ථාවරත්වය” සහතික කරන ආකාරයට DDR ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් රටට අගය කරයි. බ්‍රූවර් ඇතුළු පිරිසගේ IMF පත්‍රිකාවේ හය වතාවක් සඳහන් වන මෙම ඊනියා “සමාජ ස්ථාවරත්වය” යනු අත්තනෝමතික සහ අවිධිමත් වික්‍රමසිංහ-රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවක් සහ විශ්‍රාමික අරමුදල්වල භාරකරු ලෙස කටයුතු කරමින්, ඒ සමගම එය බැඳුම්කර කොටස් ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම යන තම අවශ්‍යතා පිළිබඳ ගැටුම නොසලකා හැරිය නොහික්මුණු මහ බැංකුවක් විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි – ඔවුන් IMF සහ බාහිර ණය හිමියන් සමඟ නිර්ලජ්ජිතව එකඟ වී අපගේ වැඩ කරන ජනතාවගේ විශ්‍රාම වැටුප් ඔවුන්ගෙන් අහිමි කරන ලදී. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, මෙම “සමාජ ස්ථාවරත්වය” පදනම් වී ඇත්තේ වැඩ කරන ජනතාවගේ මහා කොල්ලකෑම මත ය.

ශ්‍රී ලංකාව සිය දේශීය ණය පැහැර හැරියේ නැති අතර එය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට අවශ්‍ය නොවීය. එසේ තිබියදීත්, බැඳුම්කර හිමියන් IMF හි අනුබලය ඇතුව පීඩනය යෙදූ විට, එකල සිටි ඡන්දයෙන් පත් නොවූ ජනාධිපතිවරයා සහ IMF හා ජාත්‍යන්තර ආයතනවලට ගැති මහ බැංකුවේ ඉහළ නිලධාරීන්, ඉතා ඕනෑකමින් DDR සමඟ එකඟ වූහ.

භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර ආකාරයෙන් ඇති ණය වසර දහසයක් තුළ සෑම වසරකම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.5% කින් අඩු කිරීමට අවශ්‍ය වූ විට, ඔවුන් ණයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් දැරූ බැංකු අංශය ස්පර්ශ නොකළ අතර, ඒ සඳහා ධනවත් පුද්ගලික ආයෝජකයින් පවා සලකා බැලුවේ නැත. ඒ වෙනුවට, මහ බැංකුව භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කරවලින් තුනෙන් එකක් තරම් වූ, එය සෘජුවම කළමනාකරණය කරන ලද EPF ප්‍රධාන වශයෙන් ඇතුළත් වූ විශ්‍රාම අරමුදල් ඉලක්ක කළේය. වසර 16 ක් තුළ විශ්‍රාම අරමුදල්වලට ඇති ශුද්ධ බලපෑම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8% ක දැවැන්ත පාඩුවක් වන අතර, එය ප්‍රතිලාභ වලින් 47% ක අලාභයක් ලෙස මා විසින් ගණනය කර ඇත.

අනෙකුත් ණය හිමියන් සඳහා ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ විධිවිධාන තිබේ. මැක්‍රෝ-සම්බන්ධිත බැඳුම්කර (Macro-Linked Bonds) මගින් සහතික කරනුයේ, 2025 සහ 2027 අතර ශ්‍රී ලංකාවේ ඩොලර් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) වැඩි වුවහොත්, බැඳුම්කර හිමියන් විසින් සපයනු ලබන ඉතා අල්ප වූ ණය සහනය පවා ඉහළ ගෙවීම් සමඟ තවදුරටත් අඩු වනු ඇති බවයි. මෙය ගැටලු සහගත පියවරකි. මන්ද අර්බුදයෙන් පසු සුළු සැබෑ ප්‍රකෘතියක් තිබුණද, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය නාමික ඩොලර් වශයෙන් පමණක් වැඩි වුවහොත් පවා, ශ්‍රී ලංකාවට වැඩි ණය ප්‍රමාණයක් ගෙවීමට සිදුවනු ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, නිර්මාණයෙන්ම වූ IMF වැඩසටහන සහ සැබෑ වර්ධනයට හා ප්‍රකෘතියට බාධා කරමින් ඉහළ පොලී අනුපාත පවත්වාගෙන යන මහ බැංකුව, බැඳුම්කර හිමියන්ට වැඩි මුදලක් ගෙවන බවට සහතික කරයි. මෙම සන්දර්භය තුළ, විශ්‍රාම අරමුදල් සහ DDR සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ශක්තිමත් ප්‍රකෘතියක් තිබුණද පාඩු පියවා ගැනීමට කිසිදු වගන්තියක් නොතිබුණි. වැඩ කරන ජනතාව දැන් ඔවුන්ට හිමි ප්‍රතිලාභ ඉල්ලා සිටිය යුතුය! එසේ කිරීමට හැකි ක්‍රම ගණනාවක් තිබේ. නිදසුනක් වශයෙන්, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය “මූල්‍ය අස්ථාවරත්වය” ට බියෙන් වාණිජ බැංකුවලට කිසිසේත් බලපෑවේ නැතත්, මෙම වසරේ බොහෝ වාණිජ බැංකු ණය දීමේ සහ තැන්පතු අනුපාත අතර ඉහළ ව්‍යාප්තියකින් (spreads) පෙලඹී වාර්තාගත ලාභ ලබයි. එවැනි ලාභ විශ්‍රාම අරමුදල්වලට සිදුවූ පාඩු පියවා ගැනීමට යෙදිය යුතුය. ඊළඟට, ධනවත් පුද්ගලික ආයෝජකයින් ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් ආරක්ෂා කරන ලද අතර, විශ්‍රාම අරමුදල්වලට පනවන ලද පාඩු පියවා ගැනීම සඳහා දැන් ධන බද්දක් (wealth tax) භාවිතා කළ හැකිය.

ඉහත සඳහන් කළ IMF පසුබිම් පත්‍රිකාව, 2019 සිට DDR වලට භාජනය වන රටවල් නවයක් (ආර්ජන්ටිනාව, චැඩ්, ඉක්වදෝරය, ඉතියෝපියාව, ඝානාව, මලාවි, ශ්‍රී ලංකාව, සුරිනාම් සහ සැම්බියාව) ආවරණය කරන අතර, IMF හි කාර්යභාරය පිළිබඳව සියුම් නමුත් පැහැදිලිය. IMF හි ව්‍යාජ කථාව, IMF සමඟ යහපත් චේතනාවෙන් කටයුතු කිරීමට කැමති ලිබරල් ආර්ථික විද්‍යාඥයින් සහ අනෙකුත් අය බොහෝ විට ව්‍යාකූල කරයි, එය මෙසේය:

“..DDR එකකට ඇතුළු වීමේ සහ බර බෙදා ගැනීමේ විධිවිධාන තීරණය කිරීමේ තීරණය ස්වෛරී තීරණයක් වේ. … බොහෝ විට උදාසීන විනිසුරුවරයෙකු ලෙස සැලකෙන IMF ආධාර ලත් වැඩසටහනක් නොමැතිව, ණය හිමියන් සාකච්ඡා සඳහා සහභාගී වීමට කැමති නොවනු ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR) සැලසුම් කිරීමේදී සහ එය ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පසුව යන දෙකෙහිම මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයේ අවදානම් තක්සේරු කිරීමට සහ අධීක්ෂණය කිරීමට මෙන්ම අවම කිරීමේ උපාය මාර්ග සැලසුම් කිරීමට ද IMF උපකාරී වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (DDR)  යනු ඉතා කලාතුරකින් සිදුවන දෙයක් වන බැවින් බොහෝ බලධාරීන්ට ඒ පිළිබඳව සුළු හෝ අත්දැකීම් නොමැත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, වෙනත් රටවල අදාළ අත්දැකීම් බෙදා ගැනීමට IMF සතු හැකියාව අතිශයින් වටිනා බව ඔප්පු කළ හැකිය..” (48 පිටුව)

පැහැදිලිවම, IMF DDR හි වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ප්‍රශ්නය නම්, එවැනි ගැටලු සහගත ක්‍රියාවලියක් සඳහා තල්ලු කිරීමට එය මෙතරම් උනන්දු වන්නේ මන්ද යන්නයි. පිළිතුර බොහෝ විට ඇත්තේ එම ක්‍රියාවලියෙන් පසුව සිදුවන දේ තුළ ය:

“..මූල්‍ය ඒකාබද්ධතාවය (fiscal consolidation) සමඟ ඇති DDR, ප්‍රතිපත්ති විශ්වසනීයත්වය ශක්තිමත් කරයි, ආයෝජක විශ්වාසය යථා තත්වයට පත් කරයි, සහ අවසානයේදී මුල්‍ය පිරිවැය අඩු කරයි, ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළට සහ දේශීය බැඳුම්කර නිකුතුවලට ඉක්මනින් ප්‍රවේශ වීමට දායක වේ..” (39 පිටුව)

ඇත්ත වශයෙන්ම, ශ්‍රී ලංකාවේද තත්ත්වය එයයි. IMF වැඩසටහන බැඳුම්කර හිමියන්ට ලාභ ගනුදෙනුවක් ලබා දුන්නා පමණක් නොව, 2027 දී එහි අවසානය ශ්‍රී ලංකාව ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළවල් වලින් ඊළඟ වටයේ ණය ගැනීම ආරම්භ කරයි. IMF වැඩසටහන සැලසුම් කර ඇත්තේ අනාගතයේදී සෑම වසරකම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.5% ක වටිනාකමකට ජාත්‍යන්තර ස්වෛරී බැඳුම්කර (ISBs) නිකුත් කිරීමටයි. ණය පැහැර හැර ඇති රටක් සඳහා, එය වඩා ඉහළ පොලී අනුපාත යටතේ සිදු වනු ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකාව ඊළඟ අර්බුදය සඳහා සූදානම් කරනු ඇත.

අප ඉදිරියේ ඇති ප්‍රශ්නය නම්: ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළවල් මත සහ ඒ සඳහා දේශීය ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළවල් මත යැපීම සහිත මෙම මූල්‍යකරණයේ මාවතේ අපට දිගටම ගමන් කිරීමට අවශ්‍යද? එසේත් නැතිනම් රාජ්‍ය සංවර්ධන බැංකුකරණය සමඟ මූල්‍ය ස්වයංපෝෂිතභාවයේ විකල්ප මාර්ගයක් සලකා බැලීම ආරම්භ කිරීමට අපට අවශ්‍ය වන්නේ කවදාද?

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් (DDR) සිදුවන මහා අසාධාරණයට පිළියම් යොදන අතරම, අපව නැවත නැවතත් මූල්‍ය හා ණය අර්බුදවලට ඇද නොදමන වෙනස් ආර්ථික ගමන් මාර්ගයක් ද අපට අවශ්‍ය වේ.

පරිවර්තනය Gemini Ai ආධාරයෙනි.