පහත පලවන්නේ ජාවිඩ් යූසුප් Sunday Times පුවත්පතට සැපයූ ලිපියක Ai පරිවර්තනයකි. සංස්කරණය ‘විවරණ’ විසිනි.
දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන ජාවිඩ් යූසුප් සෞදි ආරාබියේ හිටපු ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවරයෙකි.

ඉලංගෙයි තමිල් අරසු කච්චි පක්ෂය විසින් තම පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එස්. ශ්‍රීධරන් මහතාට ව්‍යවස්ථාදායක සභාවෙන් ඉල්ලා අස්වන ලෙස පසු ගිය දා කළ ඉල්ලීම, පක්ෂයේ අභ්‍යන්තර විනය පිළිබඳ කාරණාවලින් බෙහෙවින් ඔබ්බට ගිය වැදගත් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ගැටලු මතු කරයි. මෙහි හරය වන්නේ මූලික ප්‍රශ්නයකි: එනම්, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව පවතින්නේ කුමන අරමුණක් සඳහා ද සහ ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ එහි සාමාජිකයන් කටයුතු කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන්නේ කෙසේ ද යන්නයි.

මෙම මතභේදය පැනනැගුණේ, විගණකාධිපති ධුරය සඳහා රජය විසින් නම් කළ, ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ විගණන අංශයට අනුයුක්තව සේවය කරන හමුදා නිලධාරියෙකුට පක්ෂව ශ්‍රීධරන් මහතා ඡන්දය දීමනිසාය. සිවිල් ආයතන මිලිටරිකරණය කිරීමට එරෙහිව ITAK පක්ෂය දිගුකාලීනව දරන ස්ථාවරයට මෙම පියවර පටහැනි බව පවසමින් නායකයන් සහ ඒ හා සම්බන්ධ පාර්ශව ඔහු විවේචනය කළහ. ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ හිටපු කොමසාරිස් අම්බිකා සත්කුනාදන් මහත්මිය ද ප්‍රසිද්ධියේ ශ්‍රීධරන් මහතාගේ ඡන්දය ප්‍රශ්න කළාය. එම වාර්තා නිවැරදි නම්, ඇය ප්‍රකාශ කළේ ඔහු ඒ පිළිබඳව දෙමළ ජනතාවට පැහැදිලි කිරීමක් කළ යුතු බවයි; මන්ද  හමුදා සේවයේ නියුතු නිලධාරියෙකු අනුමත කිරීම හරහා මිලිටරිකරණයට එරෙහි විරෝධය සහ  දෙමළ සිවිල් අයිතිවාසිකම්වලට එල්ල කරන බලපෑම හෑල්ලුවට ලක්වන බැවිනි.

මෙම විවේචන තවදුරටත් දැඩි කරමින්, ITAK මහලේකම් එම්. ඒ. සුමන්තිරන් අවධාරණය කළේ ශ්‍රීධරන් හුදෙක් පක්ෂයේ නියෝජිතයා පමණක් නොව, ප්‍රධාන විපක්ෂය හැරුණු විට සෙසු සියලුම විපක්ෂ දේශපාලන පක්ෂවල නියෝජිතයා ද වන බවයි. ඒ අනුව, විපක්ෂයේ සාමූහික ස්ථාවරයන්ට සහ එකඟ වූ පක්ෂ තීරණවලට අනුකූලව ඔහු කටයුතු කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරිණි. විපක්ෂයේ පොදු එකඟතාවයන් නොතකා, ශ්‍රීධරන් මහතා අවස්ථා අටකදීම රජයට පක්ෂව ඡන්දය ලබා දී ඇති බවට චෝදනා එල්ල වී ඇති අතර, එමගින් ITAK පක්ෂය තුළ සහ මිත්‍ර විපක්ෂ කණ්ඩායම් අතර පවතින නොසන්සුන්තාවය තවදුරටත් උත්සන්න වී ඇත.

එසේ වුවද, මෙම විවේචන පක්ෂ දේශපාලන ක්ෂේත්‍රය තුළ සාධාරණ ලෙස පෙනෙන්නට තිබුණත්, එමගින් ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය කාර්යභාරය පිළිබඳව පවතින ගැඹුරු මෙන්ම වඩාත් කනස්සල්ලට කරුණක් වන වැරදි වැටහීමක් හෙළිදරව් කෙරේ.

ව්‍යවස්ථාදායක සභාව යනු පාර්ලිමේන්තුවේ තවත් සාමාන්‍ය දේශපාලන කාරක සභාවක්  නොවේ. එහි මූලාරම්භය පවතින්නේ විධායක ජනාධිපති ධුරය තුළ අධික ලෙස බලය කේන්ද්‍රගත වීම පාලනය කිරීමට සහ රජයේ ප්‍රධාන පත්වීම් දේශපාලනීකරණයෙන් බැහැර කිරීමට ගත් සවිඥානික ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රයත්නයක් තුළය. අදාළ ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිපාදන සම්පාදකයින් අවබෝධ කරගත් ආකාරයට ස්වාධීන කොමිෂන් සභා සහ ඉහළම රාජ්‍ය නිලතල සඳහා පත්වීම් ලබාදීමේදී පාලනයකින් තොරව විධායකය සතු අභිමතය, ආයතනික පිරිහීමට, මහජන විශ්වාසය බිඳවැටීමට සහ පාලන තන්ත්‍ර ය දේශපාලනීකරණය වීමට හේතු වී ඇත.

ඒ අනුව, ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ආරක්ෂක ආයතනයකි: එනම් සෘජු දේශපාලන බලය සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර පවතින ව්‍යවස්ථාමය යාන්ත්‍රණයකි. එහි කාර්යභාරය වන්නේ පක්ෂවල න්‍යාය පත්‍ර, රජයේ හෝ විපක්ෂයේ උපාය මාර්ග හෝ මතවාදී බලපෑම් මත කටයුතු කිරීම නොව, අදාළ පත්වීම් අවංකභාවය, නිපුනතාව, ස්වාධීනත්වය සහ තනතුරට ඇති සුදුසුකම මත පදනම්ව සිදු කරන බව සහතික කිරීමයි.

එලෙසම වැදගත්, එහෙත් නිතර අවධානයට ලක් නොවන ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ කාර්යභාරයේ දෙවන පැතිකඩ වන්නේ: පත්වීම් ලබාදීමේ ආරම්භක අවස්ථාවේදීම ඒවා පක්ෂග්‍රාහී දේශපාලන මතභේදවලින් වෙන් කර තැබීම මගින්, ධුරයට පත්වූ අයට ස්වාධීනව කටයුතු කිරීමට අවශ්‍ය අවකාශය නිර්මාණය කර දීමයි. තම පත්වීම පටු දේශපාලන කේවල් කිරීමක ප්‍රතිඵලයක් නොව, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මත පදනම් වූ සහ පක්ෂ භේදයකින් තොර ක්‍රියාවලියක ප්‍රතිඵලයක් බව දන්නා රජයේ නිලධාරියෙකුට, එල්ල වන බලපෑම්වලට එරෙහි වීමට සහ සිය රාජකාරි බියෙන් තොරව ඉටු කිරීමට වඩා හොඳ පදනමක් වේ.

ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ ව්‍යුහය මගින්ම මෙම දැක්ම මැනවින් තහවුරු කෙරේ. අගමැති සහ විපක්ෂ නායක ඇතුළුව, පාර්ලිමේන්තුවේ විවිධ මතවාද නිරූපණය වන දේශපාලන සාමාජිකයන් හත් දෙනෙකුගෙන් සහ සිවිල් සමාජයෙන් තෝරාගන්නා දේශපාලන නොවන සාමාජිකයන්ගෙන් මෙම සභාව සමන්විත වේ. මෙම ‘දෙමුහුන්’ සංයුතිය හිතාමතාම නිර්මාණය කරන ලද්දකි. එමගින් දේශපාලන බහුත්වවාදය පිළිගන්නා අතරම, පක්ෂග්‍රාහී නොවන සිවිල් සමාජයේ හඬ මගින් එය සමබර කරනු ලබයි.

කෙසේ වුවද, මෙයින් අදහස් කරන්නේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ දේශපාලන සාමාජිකයන්, පක්ෂයේ උපදෙස්වලට හෝ විපක්ෂ මන්ත්‍රී කණ්ඩායමේ තීරණවලින් බැඳී සිටින නියෝජිතයන් ලෙස කටයුතු කළ යුතු බව නොවේ යන්නයි. ඊට පටහැනිව, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයන් ලෙස අසුන් ගන්නා විට, ඔවුන් ක්‍රියා කරන්නේ ඊට වෙනස් වූ සුවිශේෂී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය අවකාශයක් තුළය. එහිදී ඔවුන් තම දේශපාලන අනන්‍යතාවය අත්නොහරින නමුත්, පක්ෂග්‍රාහී දෘෂ්ටිකෝණයන්ගෙන් බැහැරව, අදාළ තනතුරට අදාළ ව්‍යවස්ථාමය නිර්ණායක මත පමණක් පදනම්ව නම් කරන ලද පුද්ගලයන් පිළිබඳව තක්සේරු කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ සාමාජිකයෙකු දැඩි ලෙස තම පක්ෂ ප්‍රතිපත්තියට අනුකූලව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ යුතු බවට තර්ක කිරීම යනු, , හරියටම එම තත්වයටම — එනම් දේශපාලනීකරණය වූ කේවල් කිරීම් සහ කණ්ඩායම්වාදී ඡන්ද භාවිතය සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානයක් බවට — පත් කිරීමකි.

ව්‍යවස්ථා සභාව කටයුතු කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තවදුරටත් මගපෙන්වීම් සපයයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 41 ඉ (4) ව්‍යවස්ථාව මගින් තීරණ ගැනීමේ වඩාත් සුදුසු ක්‍රමය ලෙස ‘ඒකමතිකභාවය’ පැහැදිලිවම හඳුනා ගන්නා අතර, බහුතරයේ තීරණයකට යොමු වන්නේ සම්මුතියකට එළඹීමට නොහැකි වූ විට පමණි. මෙය පාර්ලිමේන්තු දේශපාලනය තුළ රජයන ගැටුම්කාරී තර්කනයෙන් කැපී පෙනෙන බැහැර වීමකි.

මෙම සන්දර්භය තුළ, ඒකමතිකභාවය යනු හුදෙක් පටිපාටිමය තාක්ෂණික කරුණක් නොවේ. එමගින් පිළිඹිබු වන්නේ සාමාජිකයන් සද්භාවයෙන් යුතුව අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමත්, පවතින විවිධ කරුණු හා ගැටලු මැනවින් සලකා බැලීමත් සහ පටු දේශපාලන පක්ෂපාතීත්වයන් ඉක්මවා යන තීරණවලට එළඹෙනු ඇතැයි යන අපේක්ෂාවයි. මෙහි අරමුණ ආණ්ඩුවට හෝ විපක්ෂයට එරෙහිව ‘ජයග්‍රහණය’ කිරීම නොව, ජාතික අභිලාෂයන් ඉටු කරන පත්වීම් සිදු කිරීමයි.

මේ අනුව බලන කල, ශ්‍රීධරන් මහතා ‘ආණ්ඩුව සමඟ’ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ බවට එල්ල වන චෝදනා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථානුකූලව පදනම් විරහිතය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව නිර්මාණය කර ඇත්තේ ආණ්ඩු පක්ෂයක් සහ විපක්ෂයක් ලෙස බෙදී කටයුතු කිරීමට නොවේ. සභාවේ අසුන් ගත් පසු, සාමාජිකයන් පක්ෂග්‍රාහී සටන්කරුවන් ලෙස නොව, ව්‍යවස්ථාපිත භාරකරුවන් ලෙස කටයුතු කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සහ දෙමළ ප්‍රජාව ලබා ඇති අත්දැකීම් සැලකිල්ලට ගත් විට, හමුදාකරණය පිළිබඳ පවතින කණස්සල්ල බැහැර කිරීම මෙහි අරමුණ නොවේ. නමුත්, ව්‍යවස්ථා සභාව හමුවේ ඇති ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රශ්නය ඊට වඩා පටු නිශ්චිත එකකි: එනම්, නිර්දේශිත පුද්ගලයා ගේ නිපුනතාවය, ස්වාධීනත්වය, අවංකභාවය සහ ව්‍යවස්ථාපිත කාර්යයන් ඉටු කිරීමේ හැකියාව යන කරුණු අනුව අදාළ තනතුර සඳහා සුදුසු ද යන්නයි.

වෘත්තීය සුදුසුකම්, අතීත ක්‍රියාකලාපය හෝ අනිසි බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා වීමට ඇති විධිවිධාන ඇගයීමකින් තොරව, හුදෙක් යම් අයෙකු දැනට සම්බන්ධ වී සිටින ආයතනික පසුබිම යටතේම ඔවුන්ව සහමුලින්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය විනිශ්චය වෙනුවට මතවාදී දැඩි බවක් ආදේශ කිරීමේ අවදානමකි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සභා සාමාජිකයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ සංකේතාත්මක දේශපාලන ප්‍රකාශ නිකුත් කරන ලෙස නොව, එක් එක් පුද්ගලයා පිළිබඳව හේතු සහිත තීරණ ගන්නා ලෙසයි.

යම් සාමාජිකයෙකු, නිසි ලෙස කරුණු සලකා බැලීමෙන් පසුව, යෝජිත පුද්ගලයා පත්වීමක් සඳහා වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රමිතීන් (threshold) සපුරා ඇති බවට නිගමනය කරන්නේ නම්, එම තීරණය ස්වයංක්‍රීයවම පක්ෂ ප්‍රතිපත්ති පාවා දීමක් ලෙස අර්ථකථනය කළ නොහැක. සැබවින්ම, දේශපාලන පළිගැනීම් පිළිබඳ බියකින් තොරව එවැනි ස්වාධීන තීරණ ගැනීමට ඉඩ සැලසීම මෙම සභාවේ ප්‍රධානතම අරමුණයි.

ශ්‍රීධරන් මහතාට (තනතුරින්) ඉල්ලා අස්වන ලෙස ITAK පක්ෂය කළ දැනුම්දීම තවත් අතිරේක ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ගැටලුවක් මතු කරයි. එනම්, පක්ෂයේ නියෝග බලහත්කාරයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීම හරහා ස්වාධීන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය නිලතල කෙරෙහි ඇති වන අහිතකර බලපෑමයි . පක්ෂයේ ස්ථාවරයන්ගෙන් බැහැර වන සෑම අවස්ථාවකම සභා සාමාජිකයන්ව නැවත කැඳවීමේ හෝ ප්‍රසිද්ධියේ දෝෂාරෝපණයට ලක් කිරීමේ තර්ජනය පවතින්නේ නම්, එමගින් ව්‍යවස්ථා සභාවේ ස්වාධීනත්වය බරපතල ලෙස පලුදු වේ .

මෙවැනි පූර්වාදර්ශ මගින්, අනාගත සාමාජිකයන් තම ව්‍යවස්ථාමය වගකීමට වඩා දේශපාලන පැවැත්ම කෙරෙහි ප්‍රමුඛතාව දෙමින්, ආරක්ෂාකාරී ලෙස ඡන්දය භාවිතා කරන තත්ත්වයක් සහතික කරනු ඇත. එහි ප්‍රතිඵලය වනුයේ ස්වරූපයෙන් ව්‍යවස්ථානුකූල වුවද, හරයෙන්  දේශපාලනික වූ, අර්ථ ශුන්‍ය සභාවකි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය රාමුවට හඳුන්වා දී ඇති වැදගත්ම ආයතනික නිවැරදි කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් ලෙස ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව හැඳින්විය හැකිය. එහි සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ හුදෙක් එහි සාමාජිකත්වය දරන්නේ කවුරුන්ද යන්න මත පමණක් නොව, ඔවුන් තමන්ගේ භූමිකාව අවබෝධ කරගන්නා ආකාරය මතය.

දේශපාලන පක්ෂවලට තම නියෝජිතයන්ගේ තීරණ විවේචනය කිරීමට හෝ ඒවාට එකඟ නොවීමට අයිතියක් තිබුණද, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව වැනි ආයතන පාලනය වන ව්‍යවස්ථාපිත තර්කනයට ඔවුන් ගරු කළ යුතුය. පක්ෂ දේශපාලනය ඉක්මවා යෑම සඳහාම නිර්මාණය කර ඇති මෙවැනි මණ්ඩලයක් තුළ, දැඩි ලෙස පක්ෂයට අවනත විය යුතු යැයි ඉල්ලා සිටීම යනු, එම ආයතනය පැවතීමේ මූලික අරමුණු වැරදි ලෙස වටහා ගැනීමකි.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය පරිණතභාවයේ සැබෑ පරීක්ෂණය පවතින්නේ, පක්ෂයට දක්වන පක්ෂපාතීත්වයට වඩා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව කෙරෙහි දක්වන පක්ෂපාතීත්වය ප්‍රමුඛවන අවස්ථා ඇති බව වටහා ගැනීම තුළය. එබැවින්, එස්. ශ්‍රීධරන් වටා ඇති මතභේදය හුදෙක් පක්ෂ අභ්‍යන්තරයේ චෝදනා එල්ල කර ගැනීමට සීමා නොවිය යුතු අතර, එය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය ආයතන ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිළිබඳ පුළුල් ජාතික සංවාදයකට මග පෑදිය යුතුය. එසේම, එම ආයතන පාලනය කිරීම සඳහාම නිර්මාණය කරන ලද දේශපාලන පෙළඹවීම් මගින්ම ඒවා කෙතරම් පහසුවෙන් පළුදු විය හැකිද යන්න පිළිබඳවත් මෙහිදී අවධානය යොමු විය යුතුය.