ලංකා සමසමාජ පක්ෂය පිහිටුවන අවස්ථාවේදී ප්‍රධාන අරමුණු දෙකක් තිබුණි: එනම් ශ්‍රී ලංකාවට පූර්ණ දේශපාලන නිදහස ලබා ගැනීම සහ සමාජවාදී සමාජයක් ගොඩනැගීමයි. මෙයින් පළමු අරමුණ අදියර දෙකකින් ජය ගන්නා ලදී. 1948 දී සිය අධිරාජ්‍ය විරෝධී අරගලය හරහා අර්ධ නිදහස ලබා ගැනීමටත්, 1972 දී පූර්ණ දේශපාලන නිදහස ලබා ගැනීමටත් ලංකා සමසමාජ පක්ෂය සෘජුවම දායක විය. කෙසේ වෙතත්, දෙවන අරමුණ තවමත් ඈත ඉලක්කයක්ව  පවතී.

නිදහස ලැබී දෙවන වසරේදීම, ඩී. එස්. සේනානායක ආණ්ඩුව කඳුරට දෙමළ ප්‍රජාවට පුරවැසිභාවය අහිමි කිරීමට පියවර ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන්ගේ ඡන්ද අයිතියද අහිමි කෙරිණ.

1947 මහා මැතිවරණයේදී බ්‍රිතාන්‍ය යටත් වැසියන් ලෙස ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ කඳුරට දෙමළ ජනතාවගෙන් වැඩි පිරිසක් වාමාංශික පක්ෂ කෙරෙහි, විශේෂයෙන්ම සමසමාජ පක්ෂය කෙරෙහි නැඹුරුවක් දැක්වූහ. එම මැතිවරණයේදී ලංකා ඉන්දීය කොංග්‍රසය ආසන හතක් ජයගත් අතර, වතු කම්කරුවන් වැඩියෙන් සිටි ප්‍රදේශවල ඔවුන්ගේ සහාය ඇතිව වාමාංශික අපේක්ෂකයින් කිහිප දෙනෙක් ද තේරී පත් වූහ.

මෙම සන්ධානයේ පැවති දිගුකාලීන අනතුර වටහාගත් ලංකාවේ ධනේශ්වර පන්තිය, ලක්ෂ සංඛ්‍යාත කඳුරට දෙමළ ජනතාවට පුරවැසිභාවය අහිමි වන අයුරින් “පුරවැසියා” යන පදය අර්ථකථනය කිරීමට පුරවැසි පනතින් පියවර ගත්තේය. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ ඔවුන්ගේ ඡන්ද අයිතිය ද අහිමි වීමය. මෙයට එරෙහිව හඬ නැගුවේ සමසමාජ පක්ෂය ප්‍රමුඛ වාමාංශික බලවේගයන්ය.

එවකට රජයේ හවුල්කාර පාර්ශ්වයක් වූ දෙමළ කොංග්‍රසය මෙම පනතට පක්ෂව ඡන්දය ප්‍රකාශ කෙළේය. තම සහෝදර ජනතාව වූ කඳුරට දෙමළ ප්‍රජාව ආරක්ෂා කිරීමට දෙමළ නායකයින්ට ඇති නොහැකියාව පැහැදිලි වූ අතර, කොළඹ කේන්ද්‍ර කරගත් ආණ්ඩුවක හවුල්කරුවෙකු වීමෙන් සුළුතර කණ්ඩායම්වලට කිසිදු යහපතක් නොවන බව එස්.ජේ.වී. චෙල්වනායගම් මහතා ප්‍රකාශ කළේය. මෙයින් උගත යුතු පාඩම නම් තමන් ජීවත් වන ප්‍රදේශවල ස්වයං පාලනයක අවශ්‍යතාවයැයි ඔහු තර්ක කළේය. චෙල්වනායගම් මහතා විසින් පෙඩරල් පක්ෂය පිහිටුවීම මෙම ක්‍රියාවලියේ ප්‍රතිඵලයකි.

1947 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 29 වන වගන්තිය මගින්, කිසිදු ජන කොටසකට හෝ ආගමකට අයත් පුද්ගලයන්ට පමණක් සීමා වූ අවාසි සහගත තත්ත්වයන් හෝ සීමා කිරීම් පැනවිය නොහැකි බවට ආරක්ෂාවක් සපයන බව පැවසුව ද, ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හෝ එවකට රටේ ඉහළම අභියාචනාධිකරණය වූ එංගලන්තයේ ප්‍රිවි කවුන්සිලය කඳුරට දෙමළ ප්‍රජාවට කිසිදු සහනයක් ලබා දුන්නේ නැත.

මීට පෙර සිංහල සහ දෙමළ භාෂාවලට සම තත්ත්වය ලබා දීමට එකඟ වී සිටි එජාපය සහ ශ්‍රීලනිපය යන පක්ෂ දෙකම, 1955 දී සිය ස්ථාවරය වෙනස් කර සිංහල භාෂාව පමණක් රාජ්‍ය භාෂාව කිරීමට තීරණය කළ අවස්ථාවේදී, ලංකා සමසමාජ පක්ෂය සිය “සම තත්ත්ව” (Parity) ප්‍රතිපත්තියෙහි දැඩි ලෙස පෙනී සිටියේය.

මීට පෙර, බෞද්ධ භික්ෂූන් පිරිසක් එන්. එම්. පෙරේරා මහතා හමුවී, සිංහල භාෂාව පමණක් රාජ්‍ය භාෂාව කිරීමට එකඟ වන්නේ නම් ඔහු අගමැති කිරීමට තමන් සූදානම් බව පැවසූ අවස්ථාවේදී, ඔහු එම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය. “එක් භාෂාවක් නම් රටවල් දෙකක්; භාෂා දෙකක් නම් එක් රටක්” යන කොල්වින් ආර්. ද සිල්වා මහතාගේ ප්‍රකට අනතුරු ඇඟවීමට එදා රට අවධානය යොමු කළේ නම්, බෙදුම්වාදී යුද්ධය වළක්වා ගැනීමට ඉඩ තිබුණි. වාමාංශික ව්‍යාපාරය අවස්ථාවාදී වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා, ඔවුන්ට එකල පැවති මහජන සහාය අහිමි විය.

1956 රාජ්‍ය භාෂා පනත පාර්ලිමේන්තු පිළිබඳ විවාදයේදී පානදුර සමසමාජ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ලෙස්ලි ගුණවර්ධන මහතා මෙසේ අනතුරු ඇඟවීය:

“..මා සඳහන් කරන්නේ වාර්ගික ගැටුම් ඇතිවීමේ ඇති ඉඩකඩ ගැන පමණක් නොවේ. රට බෙදී යාමේ වඩාත් බරපතල අනතුරක් පවතී. ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල ප්‍රධාන වශයෙන් වෙසෙන්නේ දෙමළ කතා කරන ජනතාව බව අප මතක තබා ගත යුතුය. එම ජනතාවට බරපතල, නිවැරදි කළ නොහැකි අසාධාරණයක් සිදුවී ඇති බව හැඟෙන්නේ නම්, ඔවුන් රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලින් වෙන්වීමට පවා තීරණය කිරීමේ ඉඩකඩක් පවතී. ඇත්ත වශයෙන්ම, එවැනි ක්‍රියාමාර්ගයක් විවෘතව අනුමත කරන දේශපාලන මතයක් දරන පිරිසක් දැනටමත් දෙමළ කතා කරන ජනතාව අතර සිටිති..”

1956 දී සිංහල භාෂාව පමණක් රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස නම් කළද, පසුව 1987 දී භාෂා දෙකම නිල වශයෙන් රාජ්‍ය භාෂා ලෙස පිළිගැනීමට ලක්වීම ඉතිහාසයේ සරදමකි.

ශ්‍රී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍යය සමඟ පැවති දේශපාලන සබඳතා සම්පූර්ණයෙන් බිඳ දමමින් නිර්මාණය කළ 1972 ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව උදෙසා කොල්වින් දැක්වූ දායකත්වය අතිමහත්ය. පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය ආරක්ෂා කිරීම, මූලික අයිතිවාසිකම් පිළිගැනීම සහ සමාජ සාධාරණත්වයට මග පාදන රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තිය මෙහෙයවන මූලධර්ම ඇතුළත් කිරීම එම ව්‍යවස්ථාවේ කැපී පෙනෙන ජයග්‍රහණයි. එමෙන්ම එහි දුර්වලතා ද පැවති අතර, ඒවායේ සම්පූර්ණ වගකීම කොල්වින් මත පැටවීමට දරන උත්සාහයක් පිළිබඳව ද මෙහිදී සාකච්ඡා කළ යුතුය.

1972 ව්‍යවස්ථාව සම්බන්ධයෙන් ඔහු ලියූ පොත් පිංචක, බුද්ධාගමට ලබා දී ඇති ස්ථානය ගැන මෙසේ සඳහන් කෙ‍ෙළ්ය.

“..මම අනාගමික රාජ්‍යයක් (Secuar state) කෙරෙහි විශ්වාසය තබමි. නමුත් ඔබ දන්නා පරිදි, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්පාදක මණ්ඩලයක් මගින් ව්‍යවස්ථාවක් සම්පාදනය කරන විට, එය තනිකරම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා කටයුතු පිළිබඳ අමාත්‍යවරයාගේ කැමැත්ත මත පමණක් සිදු වන්නක් නොවේ..”

මෙහිදී ඔහු අදහස් කළේ, අවසාන ප්‍රතිඵලය මගින් පිළිබිඹු වන්නේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්පාදක මණ්ඩලය තුළ එකල පැවති බල තුලනය බවයි. ව්‍යවස්ථා කෙටුම්පත් කරන්නෙකු ලෙස මගේ අත්දැකීමෙන් ද තහවුරු වන්නේ, කෙටුම්පත්කරුවන්ට යම් කාර්යභාරයක් තිබුණද, මතභේදාත්මක කරුණු සම්බන්ධයෙන් අවසාන තීරණය රඳා පවතින්නේ ඊට සම්බන්ධ දේශපාලන බලවේගවල ස්වභාවය මත බවයි.

ඇත්ත වශයෙන්ම, කොල්වින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද සහ ව්‍යවස්ථා සම්පාදක මණ්ඩලය විසින් අනුමත කරන ලද මුල් යෝජනාව වූයේ, බුද්ධාගම බහුතරයේ ආගම ලෙස එයට “නිසි තැන” ලබා දිය යුතු බවයි. කෙසේ වෙතත්, අගමැතිනි සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ආගමික අනුකමිටුව විසින් මෙය “ප්‍රමුඛස්ථානය” ලෙස වෙනස් කරන ලදී.

ඇයගේ මෙම ස්ථාවරයට හේතු වූයේ 1815 උඩරට ගිවිසුමට ඇයගේ මුතුන් මිත්තෙකු අත්සන් තබා තිබීම බව විශ්වාස කෙරේ. එම ගිවිසුම මගින් බුද්ධාගම අනුල්ලංඝනීය බව ප්‍රකාශ කර තිබූ අතර, ආගමික වතාවත්, පූජක පක්ෂය සහ පූජනීය ස්ථාන පවත්වාගෙන යාමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් එකඟ වී තිබුණි.

1972 ව්‍යවස්ථාව කෙටුම්පත් කළ කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු වූ ආචාර්ය නිහාල් ජයවික්‍රම සඳහන් කරන ආකාරයට, කොල්වින් සකස් කළ මුල් කෙටුම්පතෙහි ශ්‍රී ලංකාව “ඒකීය රාජ්‍යයක්” ලෙස හඳුන්වා දී තිබුණේ නැත. කෙසේ වෙතත්, ඇමති ෆීලික්ස් ඩයස් බණ්ඩාරනායක විසින් රට “ඒකීය රාජ්‍යයක්” ලෙස ප්‍රකාශ කළ යුතු යැයි යෝජනා කරන ලදී.

කොල්වින්ගේ අදහස වූයේ, යෝජිත ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ඒකීය ව්‍යුහයක් ගත්තද, ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවන් ඒවායේ ස්වභාවය අනුව එකිනෙකට වෙනස් විය හැකි බැවින් ඒ සඳහා යම් නම්‍යශීලී බවක්  තිබිය යුතු බවයි. එසේ වුවද, එම යෝජිත පාඨය අවසාන කෙටුම්පතට ඇතුළත් විය.

“..කාලයත් සමඟ, මෙම කඩිනම්, නොගැලපෙන සහ සම්පූර්ණයෙන්ම අනවශ්‍ය එකතු කිරීම, මෙම දිවයින තුළ තනිකර සිංහල රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමට උත්සාහ කරන පුද්ගලයන්ගේ සහ කණ්ඩායම්වල සටන් පාඨයක් බවට පත්ව තිබේ..,”

යැයි ආචාර්ය ජයවික්‍රම නිරීක්ෂණය කළේය.

සැබවින්ම, 1972 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් සිංහල සහ දෙමළ යන භාෂා දෙකම රාජ්‍ය භාෂාවන් බවට පත් කිරීමට අපොහොසත් වීම වාමාංශික ව්‍යාපාරය ලැබූ පරාජයකි. උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල උසාවි තුළ දෙමළ භාෂාව භාවිතා කිරීමට ඉඩ ලබා දීම සහ දිවයිනේ ඕනෑම උසාවියකින් දෙමළ පරිවර්තන ලබා ගැනීමට ඇති අයිතිය තහවුරු කිරීම එම අසාර්ථකත්වය හමුවේ ලැබූ ඉතා සුළු ජයග්‍රහණ පමණක් විය.

දෙමළ ජනතාවගේ මුල්ම ඉල්ලීම වූයේ ව්‍යවස්ථාදායකය තුළ ව්‍යවස්ථාපිතව තහවුරු කරන ලද නියෝජනයක් ලබා ගැනීමයි. ආරම්භක අවධියේදී ඔවුන් කලාපීය ස්වයං පාලනයකට වඩා මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය බෙදා ගැනීමට වැඩි කැමැත්තක් දැක්වූ බැවින්, සමානාත්මතාවය තුළින් වාර්ගික සමගිය තහවුරු කළ හැකි බව වාමාංශිකයන් විශ්වාස කිරීම පුදුමයට කරුණක් නොවේ.

කෙසේ වෙතත්, ගැටුම උත්සන්න වූ පසු, කලාපීය ස්වයං පාලනය (Regional autonomy) යනු මෙම ගැටලුවට විසඳුම බව තහවුරු කරගත් එන්. එම්. පෙරේරා මහතා, තම අභාවයට මාස කිහිපයකට පෙර ප්‍රකාශයට පත් කළ ලිපි එකතුවක මෙසේ සඳහන් කළේය:

“..අවාසනාවකට මෙන්, සිංහල ජාතිවාදී නායකයින් ප්‍රමාද වී හෝ මේ සම්බන්ධයෙන් අවධානය යොමු කරන විට, තරුණ අන්තවාදීන් වෙනම රාජ්‍යයක් ඉල්ලා සිටීමේ පෙරමුණ ගෙන සිටියහ. මීට වසර විස්සකට පෙර දෙමළ ප්‍රජාව සෑහීමකට පත් කරන්නට තිබූ දේ, වසර විස්සකට පසු ප්‍රමාණවත් නොවේ. යහපත් සහ සුහද සබඳතා යළි ගොඩනැගීමට නම්, කලාපීය ස්වයං පාලනයක් වැනි අනෙකුත් සහන ද ලබා දීමට සිදු වනු ඇත..”

එන්. එම්. ගේ අභාවයෙන් පසුව ද ඔහුගේ අනුගාමිකයෝ ප්‍රාදේශීය ස්වයං පාලනයක් සඳහා වූ යෝජනාව ඉදිරියට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ. 1983 ජූලි මස අමිහිරි අත්දැකීම්වලින් පසුව කැඳවන ලද සර්ව පාක්ෂික සමුළුවේදී කොල්වින් ප්‍රකාශ කළේ, වාර්ගික ගැටලුව වූ කලී “..එක් එක් ප්‍රජාවන්ගේ ගැටලුවක් නොව, සමස්ත ශ්‍රී ලංකා ජාතියේම සහ රාජ්‍යයේම ගැටලුවක්..” බවයි. ශ්‍රී ලංකාව තනි රාජ්‍යයක් සහිත එක් රටක් ලෙස පැවතිය යුතු බවට වූ ලංකා සමසමාජ පක්ෂයේ ස්ථාවරය යළිත් තහවුරු කරන අතරම, ඔහු අවධාරණය කළේ දෙමළ සැලකිය යුතු ජන සංඛ්‍යාවක් යාබද භූමියක ජීවත් වන බැවින්, වර්තමාන රාජ්‍ය ව්‍යුහය අපේක්ෂිත අරමුණු ඉටු නොකරන බවයි. විශේෂයෙන්ම ආණ්ඩුව, ජාතිය සහ රජය සියලු දෙනාට සමාන තත්ත්වයක් හිමිවිය යුතු බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

වාමාංශිකයෝ ප්‍රතිපත්තියක් ලෙස 13 වැනි සංශෝධනයට සහය දුන්හ. ඒ වෙනුවෙන් විජය කුමාරතුංග ඇතුළු වාමාංශිකයන් 200කට වැඩි පිරිසකට සිය ජීවිතවලින් වන්දි ගෙවීමට සිදු වූ අතර, ඉන් 25 දෙනෙකුම සමසමාජිකයෝ වූහ. ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා විසින් පත් කරන ලද, ලංකා සමසමාජ පක්ෂයේ අමාත්‍ය තිස්ස විතාරණ මහතාගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් සර්ව පාක්ෂික නියෝජිත කමිටුව නොබෙදුණු රටක් තුළ පුළුල් බලය බෙදීමක් සඳහා යෝජනා කළේය.

ලොව පුරා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රියාපටිපාටිය පිළිබඳ සුවිශේෂී දැනුමක් තිබූ සහ විශිෂ්ටතම පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු වූ එන්. එම්. පෙරේරා මහතා, පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයේ දැඩි ආරක්ෂකයෙකු වීම පුදුමයට කරුණක් නොවේ. 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව පිළිබඳ ඔහුගේ ලිපි සංග්‍රහය තුළ පෙන්වා දුන්නේ, බොහෝ බටහිර නිරීක්ෂකයින් පුදුමයට පත් කරවන මට්ටමේ සාර්ථකත්වයකින් යුතුව ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තු පාලන ක්‍රමය වසර තිහක් පුරා ක්‍රියාත්මක වූ බවයි.

අද වන විට එම කෘතිය විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය අහෝසි කිරීමට පෙනී සිටින්නන්ගේ අත්පොතක් බවට පත්ව ඇත. වාමාංශික බලවේග අඛණ්ඩව සහ නොසැලෙන ලෙස විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය අහෝසි කිරීමට සහාය දී ඇති අතර, ලංකා සමසමාජ පක්ෂය ඒ සඳහා සුවිශේෂී දායකත්වයක් ලබා දී තිබේ.

ජාතික ජන බලවේගය සිය ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය මගින් විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය අහෝසි කරන, පළාත්, දිස්ත්‍රික් සහ පළාත් පාලන ආයතන වෙත බලය විමධ්‍යගත කරන සහ සියලු ප්‍රජාවන්ට පාලනයට  හවුල්කාරීත්වයක් ලබා දෙන නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් හඳුන්වා දෙන බවට පොරොන්දු විය. කෙසේ වෙතත්, එම පොරොන්දු ඉටු කිරීම සඳහා කිසිදු සූදානමක් පවතින බවක් දැනට පෙනෙන්නට නැත. එම පොරොන්දු ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස බලපෑම් කිරීම වාමාංශික බලවේගවල වගකීමකි.

එන්. එම්. පෙරේරා මහතාගේ 120 වැනි ජන්ම සංවත්සරය සැමරීම වෙනුවෙන් මේ වසරේ ජූනි මාසයේ පළ කළ ලිපියක මම මෙසේ සඳහන් කෙළෙමි:

“..වාමාංශික ව්‍යාපාරය දුර්වල හා විසිරී තිබුණද, වාමාංශික විකල්පයක අදාළත්වය සහ අවශ්‍යතාවය තවමත් පවතී. යළි එක්සත් වූ පක්ෂයක් ලෙස ලංකා සමසමාජ පක්ෂයට 90 වැනි සංවත්සරය සැමරීමට හැකි වන්නේ නම්, එය වඩාත් ශක්තිමත් සහ එක්සත් වාමාංශික ව්‍යාපාරයකට මග පාදනු ඇත. එවැනි වර්ධනයක් එන්. එම්. සහ අනෙකුත් පුරෝගාමී වාමාංශික නායකයින්ට උපහාර පිදීමට ඇති හොඳම ක්‍රමයයි..”

මේ සම්බන්ධයෙන් දැනට යම් සාකච්ඡාවක් මතුව තිබීම දිරිගන්වන සුළුය. ලංකා සමසමාජ පක්ෂයේ සහ වාමාංශික ව්‍යාපාරයේ ඉතිහාසය ගැන සාකච්ඡා කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන අතර, ඒ සඳහා ක්‍රියාවෙන් දායක වීම අවශ්‍ය වේ. “නොමැති කිරුළක් වෙනුවෙන් සටන් කිරීමට වාමාංශික ක්‍රියාකාරීන් දක්ෂයි” යන බර්නාඩ් සොයිසා මහතාගේ උපහාසාත්මක ප්‍රකාශය අසත්‍ය බව ඔප්පු කිරීම අද දවසේ වාමාංශිකයින්ගේ වගකීමකි.

ආචාර්ය ජයම්පති වික්‍රමරත්න

මෙය ආචාර්ය ජයම්පති වික්‍රමරත්න විසින් Colombo Telegraph වෙබ්අඩවියට සම්පාදනය කල ලිපියක Ai පරිවර්තනයකි. සංස්කරණය ‘විවරණ’ විසිනි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ ජනාධිපති නීතිඥවරයෙකු වන ආචාර්ය ජයම්පති වික්‍රමරත්න, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්පාදන විශේෂඥයෙකු සහ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි.