ජයම්පති වික්‍රමරත්න (ජනාධිපති නීතිඥ සහ ශාස්ත්‍රඥ), රන්ජන් ද සිල්වා (බ්‍රිගේඩියර් සහ නීතිඥ) අනුර ද සිල්වා (පුරවැසි ක්‍රියාකාරිකයෙක්), සහ චූලා ගුණසේකර (වෛද්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙක් සහ ශාස්ත්‍රඥ) විසින් LEADS සංවිධානය වෙනුවෙන්.

2022 ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන ඉතිහාසයේ සන්ධිස්ථානයකි. එය ජාතියට අප්‍රසන්න සත්‍යයකට මුහුණ දීමට බල කිරීමකි. දේශපාලන බලය කේන්ද්‍රගත කිරීමට සැලසුම් කරන ලද අපගේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය රාමුව ජාතික පරිහානියට දිගු කලක් තිස්සේ දායක වී ඇත.

එම තත්වය යටතේ සැබෑ ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිසංස්කරණයක් සඳහා වූ නව ඉල්ලීමක් මතුවිය. සාමය, සමෘද්ධිය සඳහා සහ දූෂණය බැහැර කිරීම මත ගොඩනැඟුණු, සාධාරණ, ජනතාව කේන්ද්‍ර කරගත් ක්‍රමයක් සඳහා වූ ඉල්ලීමකි. වත්මන් ආණ්ඩුව බලයට පත් වූයේ මෙම ජනවරම මතය. ඔවුහු දිගු කලක් ප්‍රමාද වූ මෙම කාර්යය සම්පූර්ණ කිරීමට ප්‍රතිඥා දුන්හ. මෙම පොරොන්දුව ඉටු කිරීමට වග බලා ගැනීම දැන් සෑම පුරවැසියෙකුගේම යුතුකමයි. නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් කෙටුම්පත් කිරීම, සංවාදයට ලක්කිරීම සහ සම්මත කිරීම සහ  ජනමත විචාරණයකින් සහතික කිරීම සඳහා වසර දෙකකට වඩා ගත විය හැකිය. ඒ අතර තුර නැවත මතුවිය හැකි දේශපාලන එදිරිවාදිකම් නිසා එම උත්සාහය නැවත වරක් පීලි පැනීමට ඉඩ ඇත.

1948 නිදහස ලැබීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා තුනක් සම්මත කර ඇත. ශ්‍රීමත් අයිවර් ජෙනිංස් විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද පළමුවැන්න වෙස්ට්මිනිස්ටර් ආකෘතිය අනුගමනය කළේය. 1972 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ශ්‍රී ලංකාව ජනරජයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විධායක ජනාධිපති ධුරය හඳුන්වා දුන්නේය. පසුව එය 22 වතාවක් සංශෝධනය කරන ලදී. ඒ සියල්ලෙන් අතලොස්සක් අතට බලය සංකේන්ද්‍රණය කර ව්‍යවස්ථාමය පාලනය වඩාත් දුර්වල කෙරිණ.

ප්‍රමාණවත් පරීක්ෂා කිරීමේ හා තුලනය කිරීමේ යාන්ත්‍රණ නොමැතිව විධායක ජනාධිපති ධුර සම්මත කර ගන්නා රටවල් බොහෝ විට අත්තනෝමතිකත්වය සහ ආර්ථික වශයෙන් එකතැන පල්වීම කරා ගමන් කරන බව ගෝලීය අත්දැකීම්වලින් පෙන්නුම් කරයි. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පවත්වා ගත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් එනම් එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, ඉන්දියාව, මැලේසියාව සහ සිංගප්පූරුව—සාපේක්ෂ වශයෙන් සමෘද්ධිමත් වී ඇත.

මේ අතර, බලතල බෙදීම දුර්වල කරන ජනාධිපති ක්‍රම වැළඳගත් රටවල් එනම් ශ්‍රී ලංකාව, සිම්බාබ්වේ, පාකිස්ථානය සහ නයිජීරියාව—නැවත නැවතත් අස්ථාවරත්වයට මුහුණ දී ඇත. ලෝකයේ ශක්තිමත්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල් අතර නිරන්තරයෙන් ශ්‍රේණිගත වන නෝර්ඩික් රටවල්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනය සහ සංවර්ධනය අත්වැල් බැඳගෙන යන බව පෙන්නුම් කරයි.

2022 වසරේ ‘අරගලය’ යනු වගවීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉල්ලා සිටි ජනතා ව්‍යාපාරයකි. එය ජනතාවගේ කැමැත්ත සැබවින්ම පිළිබිඹු කරන ව්‍යවස්ථාවක් හරහා මහජන විශ්වාසය යළි ගොඩනැඟීමට සුවිශේෂී අවස්ථාවක් ලබා දුන්නේය.

ප්‍රතිසංස්කරණය දේශපාලන උපාමාරුවලින් තොරව බවටත්, වත්මන් නියෝජිතයින්ට බාධාවකින් තොරව ඔවුන්ගේ ධුර කාලය සම්පූර්ණ කළ හැකි බවටත් සහතික කිරීම සඳහා—සමහරවිට තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් හරහා— පවතින පාර්ලිමේන්තුව දැන් ක්‍රියා කළ යුතුය. “තවදුරටත් සාකච්ඡා” පැවැත්වීම් ලෙස වෙස්වලාගත් ප්‍රමාද කිරීමේ උපක්‍රම වලට විරුද්ධ විය යුතුය. සීමා නිර්ණය වැනි කරුණු ඉදිරි ගමනට බාධාවක් නොවිය යුතුය; අවසාන ව්‍යවස්ථාව තීරණය කරනු ලබන්නේ දිවයින පුරා පවත්වන ජනමත විචාරණයකින් ය. දශක ගණනාවක් තිස්සේ වාර්ගිකත්වය, ආගම සහ පළාත් මගින් අර්ථ දක්වා ඇති දේශපාලනයෙන් පසු, මහජනතාව බෙදීම්වලින් වෙහෙසට පත්ව සිටී. ප්‍රමාද වන ප්‍රතිසංස්කරණය යනු ප්‍රතිසංස්කරණය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකි.

ශක්තිමත් ව්‍යවස්ථාවක් පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරයි, නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාවය සහතික කරන අතර කාර්යක්ෂම, විනිවිදභාවයෙන් යුත් සහ වගකියන පාලනයක් සහතික කරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ මීළඟ ව්‍යවස්ථාව මගින්:

• වාර්ගිකත්වය, ආගම හෝ පසුබිම නොසලකා සියලුම පුරවැසියන් සඳහා නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාවය සහතික කළ යුතු අතර, කිසිදු කණ්ඩායමකට අනවශ්‍ය වරප්‍රසාද ලබා නොදිය යුතුය.
• පොදු පුරවැසිභාවයේ රාමුවක් තුළ විවිධත්වය හඳුනා ගත යුතු අතර, අන්තර්ගතය සහ එක්සත්කම ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුය.
• ඒකීය රාමුවක් තුළ ජාතික හා පළාත් පරිපාලනයේ බලතල හා වගකීම් පැහැදිලිව නිර්වචනය කළ යුතුය.
• වගවීම සහ ජාතික අවශ්‍යතාව ශක්තිමත් කරන ව්‍යවස්ථා සම්මුතීන් සහ මහජන ආචාර ධර්ම ආරක්ෂා කළ යුතුය.

ව්‍යවස්ථාව සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවලින් ප්‍රකාශයට පත් කළ යුතු අතර, නීතිමය අර්ථකථනය සඳහා ඉංග්‍රීසි පිටපත බලයලත් පෙළ ලෙස සේවය කළ යුතුය. මෙය අපැහැදිලිතාව අඩු කරන අතර, විශේෂයෙන්ම සිවිල් සහ නීතිමය කටයුතු සඳහා ඉංග්‍රීසි මත විශ්වාසය තබන සුළු ජාතීන් ඇතුළු සියලුම ප්‍රජාවන් අතර විශ්වාසය ගොඩනඟනු ඇත.

මිලියන 22 ක ජනගහනයක් සිටින ශ්‍රී ලංකාවට ගෝලීය සුපිරි බලවතුන්ගේ ආකෘති මත සකස් කරන ලද පුළුල් දේශපාලන පද්ධතියක් අවශ්‍ය නොවේ. රටට අවශ්‍ය වන්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවාදී ජනරජයක් ලෙස අපගේ අනන්‍යතාවය ශක්තිමත් කරන, ජනතා කැමැත්ත පිළිබිඹු කරන, ප්‍රතිපාදන සැපයිය හැකි, කාර්යක්ෂම සහ වගකියන ව්‍යුහයකි.

අපගේ කුලුනු තුනක් මත පදනම් පද්ධතිය ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මූලධර්ම සමඟ සමපාත වන නමුත්, 1978 ප්‍රතිසංස්කරණ සහ පසුව සිදු වූ සංශෝධන එම සමතුලිතතාවය විකෘති කළේය. එක්සත් රාජ්‍යයක් යන ආකෘතියක් හරහා ඵලදායී පාලනයක් ස්ථාපනය කිරීමට කාලය පැමිණ ඇත. එක් ජාතික ආණ්ඩුවක්, ස්වයං පාලන පළාත් පරිපාලනයන්ට පැහැදිලිව නිර්වචනය කරන ලද, සීමිත බලතල පවරා දීම. මෙම ආකෘතියට එක් ජාතික ආරක්ෂක සහ ස්ථාවරත්වයේ රාමුවක් තුළ සංස්කෘතික, සම්පත් සහ වටිනාකම් තුළ ඔවුන්ගේ අද්විතීය ශක්තීන් වර්ධනය කිරීමට කලාපවලට බලය ලබා දිය හැකිය.

වඩ වඩාත් එකට බැඳී ඇති ලෝකයක, දේශීය ස්වයං පාලනය සමඟ ඒකාබද්ධ වූ එක්සත්කම යනු සදාචාරාත්මක අවශ්‍යතාවයක් පමණක් නොවේ—එය ආර්ථික හා උපාය මාර්ගික අවශ්‍යතාවයකි.

සෑම ව්‍යවස්ථාවක්ම පරිණාමය විය යුතුය. එබැවින්, විවිධ විෂයයන්, වෘත්තීය ආයතන, සමාජ අංශ සහ පළාත් ආයතනවලින්  නම් කරන ලද නියෝජිතයින්ගෙන් සමන්විත ස්ථීර, ස්වාධීන ව්‍යවස්ථා කොමිෂන් සභාවක් පිහිටුවීමට අපි යෝජනා කරමු. මෙම ආයතනය ව්‍යවස්ථාවේ ක්‍රියාකාරිත්වය වරින් වර ඇගයීමට ලක් කරනු ඇත, දුර්වලතා හඳුනා ගනු ඇත, එමෙන්ම එහි අඛණ්ඩ අදාළත්වය හා ඵලදායීතාවය සහතික කිරීම සඳහා ප්‍රතිසංස්කරණ නිර්දේශ කරනු ඇත.

එවැනි යාන්ත්‍රණයක්, ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වෛරීත්වය ආරක්ෂා කිරීම, බලවතුන්මත යැපීම වැළැක්වීම සහ ගෝලීය භූ දේශපාලනයේ ඉත්තෙකු වීමෙන් හෝ නැවත වරක් තිරසාර නොවන ණය උගුලක සිරවීමෙන් වැළැක්වීම—වේගයෙන් වෙනස් වන භූ දේශපාලන පරිසරයක් තුළ ව්‍යවස්ථාවේ වලංගුතාවය සහතික කරනු ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවට එහි ජනතාවගේ අභිලාෂයන් පිළිබිඹු කරන, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනය ශක්තිමත් කරන, සහ සංස්කෘතික වටිනාකම් ආරක්ෂා කරන ව්‍යවස්ථාවක් සකස් කිරීමට බුද්ධිය සහ හැකියාව ඇත. දේශපාලන අක්‍රියතාවයෙන් මෙම දුර්ලභ අවස්ථාව නාස්ති වීමට පෙර—සන්සුන්ව, තාර්කිකව සහ එක්සත් අරමුණකින් යුතුව—ක්‍රියා කිරීමට කාලය දැන් පැමිණ ඇත.

මෙම වෑයමේ සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ ශක්තිමත් ආයතන ගොඩනැඟීම මතය—ස්වාධීන අධිකරණයක්, ශක්තිමත් ව්‍යවස්ථාදායකයක්, නිදහස් මාධ්‍යයක්, කාර්යක්ෂම නිලතන්ත්‍රයක්, සහ ශක්තිමත් පරීක්ෂා කිරීමේ හා තුලනය කිරීමේ යාන්ත්‍රණයක් අවශ්‍ය ය. අපගේ අවධානය යොමු විය යුත්තේ තනි පුද්ගලයන්ට නොව පද්ධතිවලට බලය ලබා දීම මතය.

‘විවරණ’ සංස්කරනය කරද ලද Ai පරිවර්තනයකි